١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٢٦ - چند گانگی اسم اعظم در حدیث


بیاضها.[١]

٣) در حدیثی از رسول اکرم٦ آمده است:

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ» اسم من أسماء الله الأكبر، و ما بینه و بین اسم الله الأكبر إلّا كما بین سواد العین و بیاضها من القرب.[٢]

این احادیث از جهت حکایت از اسم اعظم با اشکال‌های متعدد مواجه است که عبارت‌اند از:

الف) حدیث سوم به لحاظ این که گویای آن است که «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ» یکی از اسمای الهی است: «اسم من أسماء الله الأکبر»، و نه مشخّصاً اسم اکبر.

ب) حدیث دوم و سوم به دلیل این که می‌گوید: فاصله «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ» با اسم اعظم، به اندازه فاصله سیاهی و سفیدی چشم است و از این عبارت بر می‌آید که «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ» اسم اعظم نیست، بلکه به آن نزدیک است و با آن فاصله (هر چند
اندک) دارد.

ج) حدیث نخست به گونه صریح «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ» را اسم اعظم یا اکبر بر می‌شمارد؛ لکن با توجّه به دیدگاهی که اسم جلاله «الله» و یا اسم «الرحمان» را اسم اعظم بر می‌شمارد، وجه جمع بین مستندات دو دیدگاه آن است که اسم «الله» و «الرحمان» اسم اعظم باشد. بنا بر این، حدیث مورد بحث به اشتمال بر اسم اعظم حمل و تفسیر خواهد شد.

بر اساس این رویکرد، حتی برخی اسمای دیگر که در ضمن دیدگاه‌های گذشته به عنوان اسم اعظم معرّفی شده است، مانند: ارحم الراحمین، ربّ، قریب، وهّاب، غفّار، ودود، سمیع علیم، سمیع الدعاء و... به دلیل آن که قطعاً از اسمای جزئیّه و از فروع امّهات اسمای الهی هستند، نمی‌توانند اسم اعظم باشند. برای نمونه اسم «سمیع» از فروعات اسم «علیم»؛ و اسم «ارحم الراحمین» منشعب از اسم «الرحمان» است؛ و اسم «ودود» از فروع اسم «رحیم» است که خود منشعب از اسم «الرحمان» هستند؛ و اسم «قریب» از فروع دو اسم «قادر خالق»؛ و اسم «ربّ» از فروع سه اسم «قادر خالق رحمان» هستند؛ و اسم «سمیع الدعاء» مانند اسم «مجیب» از فروع اسم «کریم» است که آن نیز به نوبه خود منشعب از اسم «رحیم» است؛ و اسم «وهّاب» از فروع اسم «ربّ» است و اسم «غفّار» از فروع اسم «کریم» است و....[٣] در این


[١]. بحار الانوار، ج٩٠، ص٢٢٤.

[٢]. همان، ص٢٢٦.

[٣].الرسائل التوحیدیة، ص٣٨ - ٤٧