اولًا، احكام شرع حاوى قوانين و مقررات متنوعى است كه يك نظام كلى اجتماعى را مى‌سازد. در اين نظام حقوقى هر چه بشر نياز دارد فراهم آمده است: از طرز معاشرت با هم‌سايه و اولاد و عشيره و قوم و خويش و هم‌شهرى و امور خصوصى و زندگى زناشويى گرفته، تا مقررات مربوط به جنگ و صلح و مراوده با ساير ملل؛ از قوانين جزايى تا حقوق تجارت و صنعت و كشاورزى. براى قبل از انجام نكاح و انعقاد نطفه قانون دارد و دستور مى‌دهد كه نكاح چگونه صورت بگيرد، و خوراك انسان در آن هنگام يا موقع انعقاد نطفه چه باشد، در دوره شير خوارگى چه وظايفى بر عهده پدر و مادر است و بچه چگونه بايد تربيت شود، و سلوك مرد و زن با همديگر و با فرزندان چه گونه باشد. براى همه اين مراحل دستور و قانون دارد تا انسان تربيت كند انسان كامل و فاضل، انسانى كه قانون متحرك و مجسم است و مجرى داوطلب و خودكار قانون است. معلوم است كه اسلام تا چه حد به حكومت و روابط سياسى و اقتصادى جامعه اهتمام مى‌ورزد تا همه شرايط به خدمت تربيت انسان مهذب و با فضيلت در آيد.

قرآن مجيد و سنت، شامل همه دستورات و احكامى است كه بشر براى سعادت و كمال خود احتياج دارد. در كافى‌ [١] فصلى است به عنوان «تمام احتياجات مردم در كتاب و سنت بيان شده است»، [٢] و «كتاب» يعنى قرآن، «تِبيانُ كُلِّ شي‌ءٍ» است، [٣] روشنگر همه چيز و همه امور است. امام سوگند ياد مى‌كند (طبق روايات) كه تمام آن چه ملت احتياج دارد، در كتاب و سنت هست، [٤] و در اين شكى نيست.

[١] الكافي فى الحديث، مشهور به كافى. از كتب اربعه شيعه، تأليف محمد بن يعقوب كلينى، اين اثر شامل ٣٤ كتاب و ٣٢٦ باب است و احاديث آن را تا ٠٠٠/ ١٦ شمار كرده‌اند.

[٢] اصول كافى، ج ١، ص ٧٦- ٨٠ كتاب فصل العلم «بابُ الردّ إلى الكتاب و السُنَّةِ .. و جميع ما يحتاج الناسُ إلَيه إلّا وَ قَدْ جاءَ فيه كتابٌ اوْ سُنَّةٌ»

[٣] اشاره است به آيه ٨٩ از سوره «نحل»: «وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ. تِبياناً لكل شَي‌ءٍ ..» (و ما بر تو قرآن را فرو فرستاديم، حالى كه روشنگر هر چيز است.)

[٤] عن مُرازِمٍ، عن أبى عبد اللَّه، عليه السلام قال: إِنَّ اللَّهَ تباركَ و تعالى‌ أَنَزَلَ فى القرآنِ تِبْيانَ كُلِّ شَي‌ءٍ، حتىّ و اللَّهِ ما تَرَكَ اللَّهُ شيئاً يحتاجُ إِلَيهِ العِبادُ حَتّى لا يَسْتَطَيعَ عَبْدٌ يَقُولُ لَوْ كانَ هذا أُنزِلَ فى القرآنِ إلّا و قد أَنْزَلَهُ اللَّهُ فيهِ. (امام صادق (ع) فرمود: خداى تبارك و تعالى بيان هر چيز را در قرآن فرو فرستاده، تا آنجا كه به خدا سوگند چيزى از احتياجات بندگان را فروگذار نكرده. و بنده نتواند بگويد كاش اين در قرآن آمده بود، چه همان را خدا در قرآن بيان فرموده است.) اصول كافى، ج ١، ص ٧٦، ٧٧. «كتاب فضل العلم»، «باب الرد إلى الكتاب و السنّة ...»، حديث ١.