دولت يا كارگر هستند، آنها هم، آنهايى كه در ادارات بودند يك وظايف تحميلى داشتند كه تخلف از آن نمى‌توانستند بكنند و آنهايى كه خارج از ادارات بودند كه اكثريت مردم بودند، به كارهاى عادى خودشان مشغول بودند؛ ابداً، راجع به امور اجتماعى، راجع به امورى كه مشكلات است براى كشور و راجع به مسائلى كه در سياست كشور و در اقتصاد كشور و در ساير گرفتاريهاى كشور دخالت داشت هيچ نظرى نداشتند، از باب اينكه مجال نمى‌دادند به آنها كه دخالتى بكنند. اختناق بزرگى براى همه طوايف بود و اداره مى‌شد اين كشور، يك اداره ظالمانه به دست يك عده قليل و تحميل مى‌كردند مسائل خودشان را بر جامعه و نمى‌گذاشتند كه جامعه يك نظرى در كارها بطور استقلال بكند. از آن طرف بين طوايف مختلفه كوشش داشتند كه اختلاف ايجاد كنند و به اختلاف حكومت كنند؛ اختلاف ايجاد كنند بين برادرهاى اهل سنت و شيعى مذهب، اختلاف ايجاد كنند در هر نقطه‌اى بين اشخاصى كه در آن نقطه يا احزابى كه در آن وقت بود و همه اقسام اختلاف را ايجاد كنند و با اين اختلاف نگذارند كه توجه به مسائل بشود.

لزوم تربيت قاضى و مبلّغ در حوزه‌ها

امروز كه ما فُجأةً [١] رسيديم به يك آزادى و از آن اختناق فكرى و عملى خارج شديم مى‌بينيم كه مشكلات فراوانى در پيش داريم كه بايد اين مشكلات را با همت همه كشور و همه قشرهاى ملت اين مشكلات را از سر راه برداريم. حوزه‌هاى علميه سراسر كشور خصوصاً حوزه قم، حوزه مشهد، حوزه اصفهان بايد كوشش كنند كه امروز كه مى‌توانند، مبلغ بفرستند به آن نحوى كه بشناسد جامعه را و بفهمد كه مشكلات چه است و بايد چه بكند و چه بگويد؛ تربيت كنند و قاضى تربيت كنند و مخصوصاً مبلغين را زياد احتياج به آن هست. در سرتاسر كشور، ما احتياج به مبلغ داريم، علاوه بر آن در خارج كشور احتياج به مبلغ بيشتر داريم و الآن ما كمبود داريم. ما نبايد امروز را مقايسه به ديروزها بكنيم. حوزه‌هاى علمى آن وقت در اختناق به سر مى‌بردند، نمى‌توانستند كه‌

[١] ناگهانى.