آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦ - توکل

است، احتیاج به هیچ چیزی ندارد. این است که در آیه دیگر میخوانیم:ا فَوِّضُ امْری الَی اللَّهِ انَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ [١].

حافظ در همین زمینه شعر خوبی دارد، میگوید:

توکل هم مثل تقواست. در زبان عربی (و شاید در زبان فارسی هم وجود داشته باشد، ولی من در زبان فارسی تاکنون به این مطلب توجه نداشتم) فنی هست که آن را جزء فنون بدیعیه میشمارند و نامش «تضمین» است. تضمین معنایش این است که کلمهای ذکر میشود وبعد متعلَّقی برای این کلمه ذکر میشود که متعلَّق این کلمه نیست، متعلَّق کلمه دیگری است، و معنای آن کلمه دیگر را در این کلمه اشراب و تضمین میکنند، میگنجانند، مثل اینکه در تقدیر وجود داشته باشد. مثلًا ما میگوییم:سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَه. در همین جمله تضمین وجود دارد. «سَمِعَ» یعنی شنید، که در مورد خدا دیگر زمان ندارد، شنید و میشنود یک معنا دارد. خدا میشنود. این کلمه اینجا تمام است. خدا میشنود از برای کسی که او را سپاس بگوید. میشنود با «از برای» یعنی این فعل با آن متعلَّق اگر چیزی در بین نباشد نمیچسبد، ولی وقتی که میخواهد بگوید: میشنود و اجابت میکند، این «اجابت میکند» در ضمن است.

خدا میشنود و استجابت میکند (میشنود در حالی که استجابتکننده است) مر کسانی را که او را سپاس میگویند. اینجا در مفهوم «سَمِعَ»، «سَمیعٌ مُجیبٌ» افتاده است، «سَمِعَ وَ اجابَ». ایندو با همدیگر با یک کلمه بیان

[١]. غافر/ ٤٤.