آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٥ - سستی در کار عالم نیست

اشیاء معنایش این است که برخلاف آنچه که ما خیال میکنیم، مثلًا این ناخن من که در اینجا قرار دارد و ستارهای که در دورترین کهکشانها قرار گرفته است با یکدیگر وابستگی دارند، یعنی وجود هر یک از اینها بدون دیگری محال است؛ در صورتی که انسان خیال میکند که اشیاء به یکدیگر وابستگی ندارند.

گاهی ما مثلًا میگوییم همین مورچه اگر نمیبود چه میشد؟ نمیدانیم که همین مورچهای که در اینجا وجود دارد یک رکن از ارکان عالم است. این تصورش خیلی مشکل است ولی حقیقت است؛ یعنی اگر به فرض محال (چون حذف کردنش محال است؛ ما مورچه را هم بکشیم بالاخره معدومش نکردهایم، شکلش را تغییر دادهایم) ما مجموع اتمهایی که مورچه را تشکیل داده از بین میبردیم و قدرت میداشتیم که آن را معدوم مطلق کنیم، تمام نظام عالم بهم میخورد. این مقدار وابستگی میان اشیاء هست، و هر موجودی در کار خودش است. اگر نقش هر چیزی را در مجموع دستگاه خلقت بدانیم، آنوقت نقش کل دستگاه خلقت را هم میدانیم.

این است که قرآن میفرماید:«مَا تَری فی خَلقِ الرَّحمنِ مِنْ تَفاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَری مِنْ فُطورٍ»سستی در کار عالم نیست

قرآن میگوید: باز هم نگاه کن (بار دیگر چشمت را تیز کن) ببین آیا یک سستی و فطور و شکافی در کار عالم میبینی؟ (همان بهم پیوستگی) هر چه که میبینی، خرابی در کار عالم نیست. هر خرابی