آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٥ - معنی لطیف

که دقایق امور را درک میکند؛ یعنی خدا نه فقط ظواهر امور را درک میکند، آن دقایق را هم درک میکند.

ولی در یکی از اخبار و احادیث ما که در اصول کافی آمده است- و البته سابق دیدهام، حدیث خیلی خوبی است، فیالجمله از معنایش در ذهنم هست و اتفاقاً در تفسیر فخررازی که امروز نگاه میکردم دیدم این معنا را فخررازی هم ذکر کرده است- امام علیه السلام میفرماید: لطیف یعنی آن که خالق اشیائی است که آن اشیاء آنقدر دقیقاند که به چشم نمیآیند، یعنی خدا خالق این اشیائی است که شما میبینید و هزاران اشیاء دیگر که بشر نمیتواند وجود آنها را حس کند؛ آنها را آفریده و به آنها هم آگاه است. پس معنی لطیف یعنی خالق اشیاء خیلی کوچک و خیلی ریز و اموری که به واسطه خردی- و لطافتی از نظر خردی- به چشم نمیآیند.

یادم هست که در کتاب خدا در طبیعت نوشته فلاماریون (کتاب خوبی است) که مرحوم شازده خسروانی ترجمه کرده و مرحوم خالصیزاده به این کتاب پاورقیهایی نوشته است، در یک جا که مؤلّف برای اثبات صانع به همین اشیاء ریز و ذرهبینی و سلول و اینجور چیزها استدلال میکند، خالصیزاده همین حدیث را آورده است. این حدیث صراحت دارد. حتی آنطور که فیالجمله یادم هست امام میفرماید: خداوند حیوانات کوچکی آفریده است؛ لطیف است یعنی خالق موجودات لطیف و حتی جاندارهای لطیفی است که آن جاندارها به چشم نمیآیند.

آنگاه معنی آیه چنین میشود:«الایعْلَمُ مَنْ خَلَقَ» آیا آن که آفریده است نمیداند؟ (چون مردم فکرشان راجع به همین کارهایی است که خودشان میکنند، حرفی میزنند آرام بگویند، بلند بگویند و ...)«وَ هُوَ اللَّطیفُ» او خالق بسیاری اشیاء است که شما از وجود آنها به واسطه