آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩ - دو تعهد از ناحیه بنده و خدا

عهدهداری و دو تعهد است، یک عهدهدار شدن از طرف بنده، که کلمه «توکل» از این جهت است، و یک عهدهدار شدن از طرف خدا: تو عهدهدار وظیفه خودت و طاعت خدا باش، در سرنوشت اعتمادت بر خدا باشد. در «عَلَی اللَّه» کلمه «معتمداً» تضمین شده است.

تو در هر کاری توجّهت به وظیفه خودت باشد، ولی انسان که نمیتواند نگران سرنوشت خودش نباشد، در آن جهت تکیهات بر خدا باشد. «تَوَکلْ مُعْتَمِداً عَلَی اللَّه» عهدهدار کار خود و وظیفه خودت باش، درحالیکه تکیهات به خدا باشد؛ در سرنوشت تکیهات به خودت نباشد، به خدا باشد. تو اگر وظیفه خودت را خوب انجام بدهی، مطمئن باش سرنوشتت به دست او خوب خواهد شد و از بین نخواهد رفت.

از اینجا معلوم میشود که توکلِ به معنای یک کار یکطرفه، یعنی من هیچ تعهدی را نپذیرم، فقط سرنوشتم را به خدا بسپارم، بعد هم بروم بخوابم، [مردود است؛] پس تکلیف وظیفه چه میشود؟ خدا آن وقت متعهد سرنوشت انسان میشود که انسان متعهد وظایف خودش بشود. تو راه خدا را پیش بگیر و در هر کاری ببین وظیفه چیست، به تکلیف خودت عمل کن، آن وقت ببین خدا چگونه سرنوشت تو را خوب میسازد.

پس در مفهوم توکل دو چیز خوابیده است: از طرف بنده قبول کردن وظایف الهی که به او واگذار شده است، از طرف خدا قبول کردن سرنوشت خوب که بنده به او واگذار کرده است. خدا تکلیف به تو واگذار کرده است، تو آن را بپذیر؛ تو سرنوشتت را به خدا بسپار، خدا آن را میپذیرد.

وَ مَنْ یتَوَکلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ انَّ اللَّهَ بالِغُ أمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکلِّ شَیءٍ قَدْراً.