آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٩ - دیدن صنع الهی

فهمید پس این یک امری است عملی، یک حساب و قانونی دارد. تا هر حدی که بشر بتواند آن حساب و قانون را کشف کند، از آن حساب و قانون میتواند استفاده کند.

میفرماید:«اوَلَمْ یرَوْا الَی الطَّیرِ فَوْقَهُمْ صافّاتٍ» آیا مرغ را در بالای سر خود درحالی که اینها صافّات [هستند نمیبینند؟] «صافّات» را به دو معنا میتوانیم بگیریم: یکی اینکه در بالای سر انسان صف زدهاند، مثل آن وقتی که مرغها- مخصوصاً بعضی از آنها- با صف حرکت میکنند. ولی مفسرین گفتهاند مقصود آن معنایی است که به آن «صفیف» میگویند. این مطلب در فقه مطرح است که بعضی از مرغها در حین پرواز بیشتر صفیف دارند، یعنی بیشتر بال میزنند، بالشان را مرتب حرکت میدهند، مثل گنجشک. بعضی دیگر کمتر بال میزنند و بیشتر بالها را پهن میکنند و در حالی که بالهایشان پهن است حرکت میکنند مثل کرکس که انسان میبیند وقتی در آسمان است اغلب بال نمیزند یعنی در حالی که بالهایش پهن است- مثل بال هواپیما- حرکت میکند بدون اینکه بال بزند. مقصود از«صافّات» این است: در حالی که صفیف دارند، یعنی در حالی که بالها را همینجور باز کردهاند و دارند حرکت میکنند.«وَ یقْبِضْنَ» و احیاناً قبض میکنند. (آن حالت بسط و پهن کردن را «صفیف» میگویند، حالت قبض و جمعکردن بال را که جمع میکند و دوباره باز میکند «قبض» میگویند.) آیا اینها را در بالاسر خود نمیبینند؟ غیر از خدا کیست که اینها را در آن بالا نگهداری میکند؟ خداست که اینهمه نیروها و قانونها و ضابطهها را قرار داده است و اگر نخواهد، همه اینها نقض میشود.«انَّهُ بِکلِّ شَیءٍ بَصیرٌ» خدا به همه چیز بیناست؛ یعنی اینهمه اسرار در عالم هست و خدای