وسیله خودشان را پاک کن؛ یعنی وسیله تزکیه روح و تزکیه نفس آنهاست. قَدْ اَفْلَحَ مَنْ تَزَکی. نیمی از تعلیمات پیغمبر تعلیمات تزکیه‌ای است، تعلیماتی است که انسان را از نظر عمل، از نظر اخلاق، از نظر فکر، از نظر روحْ آزاد و از آلودگیها پاک می‌کند. اینها جنبه‌های منفی قضیه است، یعنی جنبه‌های تخلیه‌ای، جنبه‌های پاکیزه کردن و صاف کردن. وَ ذَکرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّی. رستگار شد آن کسی که پاک شد با عمل کردن به این دستورها و آن کسی که نام پروردگار خود را می‌برد و نماز می‌خواند و عبادت می‌کند.

آن تَزَکی عنوان پاکی را داشت، آلودگیها را دور کردن. مکرر گفته‌ایم که قرآن روی این مطلب خیلی تکیه دارد. اگر ما بخواهیم اصول تعلیمات را ذکر بکنیم دو قسمت خواهد بود: یک قسمت امور منفی یعنی اموری که باید آنها را طرد و نفی کرد، که تحت عنوان تزکیه و تقوا یاد می‌شود. قسمت دوم کارهای مثبت که باید انجام داد، که تحت عنوان احسان یا عنوانهایی شبیه آن یاد می‌شود، یعنی کارهای مثبت نیک را انجام دادن. وَ ذَکرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّی. از نماز به عنوان نمونه یاد شده چون از نظر قرآن نماز بزرگترین عامل تربیتی و اصلاحی است.

یک مصداق برای این آیات

البته همین طوری که بعضی مفسرین گفته‌اند آیه عمومیت و کلیت دارد ولی در بعضی از روایات، این آیات را به یک مصداق خاص و معین تطبیق کرده‌اند. البته آن، مصداق است، یعنی منحصر نیست. ]گفته‌اند[ قَدْ اَفْلَحَ مَنْ تَزَکی ]یعنی [رستگار شد آن کسی که خود را به وسیله فطره دادن پاک کرد وَ ذَکرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّی آن کسی که نام پروردگار خودش را به