در شأن نزول این سوره گفته شده است که این سوره بعد از مدتی انقطاع وحی نازل شد؛ یعنی در ابتدای بعثت بعد از دو سه نوبت که وحی نازل شد، مدتی وحی نازل نشد و آن حال برای پیغمبراکرم رخ نداد[١] . پیغمبر اکرم در اندوه سختی فرو رفت که نکند وحی و این لطف و عنایت حق از او گرفته شده باشد. مکرر گفته‌ایم هر کسی در هر درجه و مرتبه‌ای که هست، در مقابل خدا مسئولیتی و تکلیفی دارد و هر چه بالاتر برود دغدغه‌اش بسی بیشتر است.

به هر حال گفته‌اند که برای آن حضرت ناراحتی شدیدی پیدا شد که نکند وحی از او باز گرفته شده باشد و حتی نکند که مورد خشم الهی قرار گرفته و طرد شده باشد. این است که می‌گویند در این مدت انقطاع وحی آنچنان ناراحتی به پیغمبراکرم دست داد که شاید برای ما غیر قابل تصور باشد. این سوره نازل شد. لحن این سوره لحن فوق‌العاده ملاطفت‌آمیزی نسبت به پیغمبراکرم است. اول می‌فرماید: وَ الضُّحی. وَ اللَّیلِ إذا سَجی. کلمه «ضحی» را در سوره «وَ الشَّمْسِ و ضُحیها» معنی کردیم و گفتیم که به قسمتهای اول روز (تقریبا ربع اول روز) که آفتاب گسترده می‌شود[٢] «ضُحی» می‌گویند. می‌فرماید: سوگند به وقتی که خورشید نور می‌گستراند. وَ

اللَّیلِ إذا سَجی و سوگند به شب آنگاه که پرده می‌افکند. (یا: آنگاه که آرام می‌گیرد. هر دو یکی است: چون پرده می‌افکند آرام می‌گیرد.) ما وَدَّعَک رَبُّک وَ ما قَلی که پروردگارت تو را رها نکرده است، لطف خود را از تو نگرفته است و تو را مورد غضب هم

[١] . وحی با «إقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الِّذی خَلَقَ» شروع شد و بعد سوره «يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ». دقيقا نمی‌توان گفت بعد از اينهاچه چيزی نازل شد.

[٢] . شايد همان وقتی باشد كه در زبان فارسی «چاشت» می‌گويند.