این سوره مبارکه این طور شروع شد که بعد از سه سوگند، این مطلب با تأکید بیان شد که إنَّ سَعْیکمْ لَشَتّی؛ یعنی همانا، تحقیقا چنین است که کوشش شما پراکنده است. در مورد این «إنَّ سَعْیکمْ لَشَتّی» توضیحی عرض کنم. کلمه «شَتّی» در اینجا به معنی «پراکنده» است. پراکندگی نقطه مقابل تجمع و تمرکز است. مثلا اگر مردمی با هم باشند یعنی کارهایشان متمرکز باشد در یک جهت و به سوی یک هدف، به اینها می‌گوییم مردم متجمّع. ولی اگر مردمی هرکدامشان تک‌روی کنند، به آنها می‌گوییم مردم پراکنده. بنابراین این تعبیر که «کوششهای شما پراکنده است» غیر از این تعبیر است که «کوششهای شما مختلف است». بعضی از مفسرین این طور تفسیر کرده‌اند که : کوششهای شما مختلف است. «مختلف است» یعنی متنوع است. مانعی ندارد، ولی این مسئله دیگری است و اینجا قرآن می‌خواهد بفرماید: کوشش شما پراکنده است؛ عیب‌جویی می‌کند که چرا باید کوشش شما پراکنده باشد؟!

حال، ما باید این پراکندگی را مقداری توضیح دهیم: گاهی کوشش یک انسان متفرق و پراکنده است و گاهی متمرکز. من به کوشش فکری مثال می‌زنم. فکر انسان یک منبع و مرکز نیرو برای انسان است. ممکن است انسانی خیلی بااستعداد باشد اما کوشش فکری‌اش پراکنده باشد؛ یعنی می‌خواهد در همه رشته‌ها سری زده باشد، مدتی از عمرش را صرف این علم می‌کند و مدتی را صرف آن علم و به قول آن ضرب‌المثل عربی در هر دیگی کفگیری دارد، از هر جایی اطلاعی دارد، اما در واقع از هیچ چیزی هیچ نمی‌داند؛ یعنی در واقع در هیچ رشته‌ای متخصص نیست. طبعا این طور اشخاص با اینکه در همه چیز سررشته دارند، ولی متخصصین هیچ علمی آنها را قبول ندارند. شنیده‌اید که در میان علما