وَ أمّا مَنْ بَخِلَ کسی که در نقطه مقابل، بخل بورزد و هرچه هست را برای خودش جمع کند. همان طور که معطی بودن منشأ همه فضائل است، بخل (یعنی خودبینی) ]منشأ همه رذائل است.[ معطی بودن ناشی از این است که انسان خودبین و خودخواه و خودپرست نباشد، و بخیل بودن از خودپرستی و خودخواهی است. شخص بخیل همه چیز را برای خودش می‌خواهد و می‌خواهد همه چیز را وسیله برای خودش قرار بدهد.

وَ اسْتَغْنی. «استغنی» را اینجا بعضی از مفسرین این گونه معنی کرده‌اند: «طلب کند غنا را» و درست هم معنی کرده‌اند. این نقطه مقابل تقواست. در دنیا چه می‌خواهد؟ می‌خواهد پول هرچه بیشتر جمع کند. چیزی را که رعایت نمی‌کند حدود است، حقوق است، تقواست، پاکی است، که حُبُّ الدُّنْیا رَأْسُ کلِّ خَطیئَةٍ[٢] پول‌پرستی مادر و سرِ هر گناه دیگری است.

وَ کذَّبَ بِالْحُسْنی. آن نیکوترین وعده‌ها یعنی دین را هم تکذیب کند (یکذِّبُ بِالدّینِ[٣] ). پس در ناحیه عملْ بخیل است، در ناحیه روحْ پول‌پرست و در ناحیه فکرْ تکذیب‌کننده. فَسَنُیسِّرُهُ لِلْعُسْری او را آسان می‌کنیم، مهیا و آماده می‌کنیم برای سخت‌ترین کارها. همان که گفتم: سخت‌ترین کارها به نظر او آسان می‌آید چون به دنبال این کارها رفته و آماده برای این کارها شده است؛ ولی کار آسان به نظرش سخت می‌آید.

إنَّ سَعْیکمْ لَشَتّی. راهها مختلف است و انسان در یک راههایی

[١] . كافی، ج ٥ / ص :٤٩٤ لَمْ يُرْسِلْنِی اللهُ بِالرَّهْبانِيَّةِ وَ لكِنْ بَعَثَنی بِالْحَنيفِيَّةِ السَّهْلَةِ السَّمْحَةِ.

[٢] . كافی، ج ٢ / ص ١٣٠.

[٣] . ماعون / ١.