آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٠
آشنایی با قرآن، ج ١٣، ص: ١٢٠
در محاق و تحت الشعاع است و اصلا دیده نمیشود. شب اول ماه که کمی فاصله ]با افق[ زیادتر میشود قابل رؤیت میشود. شب اول هر ماه، شبی است که ماه خورشید را دنبال میکند؛ یعنی خورشید که غروب میکند ماه ظاهر میشود و بعد پشت سر خورشید ناپدید میشود. ممکن است کسی بگوید: اینجا خدا به چنین منظرهای سوگند یاد کرده. ولی از آنجا که در زبان عربی بر خلاف فارسی ماه شبهای اول اسم خاص دارد و به آن «هلال» میگویند[١] ، میتوان گفت مقصود از آیه این معنی نیست.
بنابراین احتمالا مقصود از ماه در این آیه ماه شب چهاردهم است. (البته این احتمال خیلی قوی نیست چون در این آیه کلمه «بدر» به کار نرفته و همان اشکالی که به وجه قبل وارد است، به این وجه هم وارد است.) در شب چهاردهم از این طرف خورشید در مغرب غروب میکند و از آن طرف ماه از مشرق طلوع میکند، به طوری که انسان مخصوصا اگر در جای مرتفع و بلندی باشد دو کره در مقابل خود میبیند که یکی فرو میرود و دیگری ظاهر میشود[٢] .
شاید بیشتر مفسرین این وجه دوم را ذکر کردهاند. خدا به این منظره عالی قسم میخورد. سوگند به ماه آنگاه که دنبال میکند خورشید را، یعنی در طلوع و غروب، خورشید که غروب میکند ماه از آن کرانه دیگر ظاهر میشود.
[١] . كما اينكه در عربی به ماه شب چهاردهم «بدر» گفته میشود. البته به همه اينها «قمر» هم گفته میشود.
[٢] . منوچهری در قصيدهای شب چهاردهمی را كه در منزل محبوبش فرود میآيد اينگونه توصيف میكند: مه وخورشيد را بينم مقابل.