يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني )
(١)
7 ميل كلى
٤٩٣ ص
(٢)
شكل ميل كلى
٤٩٥ ص
(٣)
كلام علامه ابوريحان بيرونى درباره پانزده ضلعى و ميل كلى
٤٩٨ ص
(٤)
انتصاص ميل كلى بتدريج
٥٠٠ ص
(٥)
تفسير رتق و فتق آسمانها و زمين در قرآن , به انطباق و انفتاح معدل النهار و منطقة البروج بنظر علامه ملا جلال دوانى
٥٠١ ص
(٦)
نوسان منطقة البروج و نوسان اعتدالين
٥٠٥ ص
(٧)
مقدار ميل كلى به حسب ارصاد
٥٠٧ ص
(٨)
مقدار انتقاص ميل كلى در يكسال
٥١٠ ص
(٩)
مذهب سند هند در عمر عالم
٥١١ ص
(١٠)
تفسير رتق و فتق آيه از نظر حكمت متعاليه
٥١٢ ص
(١١)
حركت به اقبال و ادبار نقطه اعتدال و مقدار آن
٥١٢ ص
(١٢)
سبب تقديم معرفت ميل كلى
٥١٥ ص
(١٣)
تحصيل مقدار ميل كلى
٥١٥ ص
(١٤)
برهان هندسى بر اينكه ميل كلى , اعظم ميول است
٥١٧ ص
(١٥)
تزايد ميل كلى بر سبيل تناقض است
٥١٨ ص
(١٦)
ميل قوسهاى متساوى البعد , از نقطه اعتدال متساوى است
٥٢٠ ص
(١٧)
لزوم محاسبه حركت ميل كلى و اقبال و ادبار در تحصيل سمت قبله
٥٢١ ص
(١٨)
8 ظل
٥٣١ ص
(١٩)
ظل مستوى و معكوس و مقياس ظل و ظل سلم و ظل هندسى ( تانژانت و كوتانژانت )
٥٣٣ ص
(٢٠)
تحصيل جيب و ظل , و ظل تمام و جيب تمام
٥٤٧ ص
(٢١)
9 تكسير دايره
٥٥٩ ص
(٢٢)
بيان اجمالى بعضى از وجوه تكسير در علوم غريبه
٥٦٢ ص
(٢٣)
بيان تكسير در اصطلاح رياضى
٥٦٣ ص
(٢٤)
تكسير دائره
٥٦٤ ص
(٢٥)
10 مطالب رياضى
٥٧١ ص
(٢٦)
معنى هندسه و خلق و قدر
٥٧٣ ص
(٢٧)
تفاوت سنه شمسى و قمرى در بيان آيه كهف قرآن
٥٧٥ ص
(٢٨)
ورود قضاياى رياضى در متن مسائل فلسفى
٥٧٨ ص
(٢٩)
اشكال مأمونى و عروس و حمارى كتاب اصول اقليدس
٥٨٠ ص
(٣٠)
عروس و خانواده عروس و سخن مادر عروس و رساله اى در اوصاف و اطوار عروس
٥٨٢ ص
(٣١)
وجه تسميه شكل عروس به عروس
٥٨٣ ص
(٣٢)
رسم علماى پيشين در تمثيل به مسائل رياضى
٥٨٣ ص
(٣٣)
مجسمات خمسه
٥٨٦ ص
(٣٤)
اصل اقليدس
٥٨٨ ص
(٣٥)
تشارك و تعاكس برهان تناهى ابعاد فلسفى و اصل اقليدس هندسى
٥٨٩ ص
(٣٦)
11 پيرامون فنون رياضى
٥٩١ ص
(٣٧)
عالم بر اساس حساب و هندسه آفريده شده است
٥٩٣ ص
(٣٨)
بيان امام صادق ( ع ) در زيبائى جهان و در مدح ارسطو
٥٩٣ ص
(٣٩)
كلمه هندسه معرب اندازه است
٥٩٤ ص
(٤٠)
خلق ايجاد به اندازه است
٥٩٤ ص
(٤١)
در چند جاى قرآن , حق سبحانه , خود را به علم شريف حساب وصف فرموده است
٥٩٥ ص
(٤٢)
يكى از نامهاى قيامت يوم الحساب است
٥٩٥ ص
(٤٣)
رفيع الدرجات و محيط دائره
٥٩٦ ص
(٤٤)
كل فى فلك يسبحون و سير دورى كواكب
٥٩٦ ص
(٤٥)
كلمه شهر در قرآن دوازده بار به عدد دوازده ماه آمده است
٥٩٧ ص
(٤٦)
مدت لبث اصحاب كهف در كهف , به سال شمسى و قمرى
٥٩٧ ص
(٤٧)
تأثير علوم رياضى در تقويت نفس و تقويم و تعديل فكر
٥٩٨ ص
(٤٨)
نياز فقيه به علوم رياضى
٦٠٠ ص
(٤٩)
عدد تا به شمار آدم نرسد , مستعد قبول اعتدال وفقى نمى شود
٦٠٢ ص

يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٠٢ - تفسير رتق و فتق آسمانها و زمين در قرآن , به انطباق و انفتاح معدل النهار و منطقة البروج بنظر علامه ملا جلال دوانى

كفروا ان السموات و الارض كانتارتقا ففتقناهما ( انبياء آيه ٣٢ ) بر انطباق و انفتاح آن دو عظيمه تفسير كرده است و گفته است : مراد از سموات معدل النهار , و از ارض فلك بروج ( منطقة البروج ) , و از رتق انطباق آن دو , و از فتق انفتاح آن ها است . و قيامت كبراى موعود وقت انطباق اين دو است كه موجب انحلال مركبات به بسائط است , و مقارن آن وقت وضعى حادث مى شود كه مانندش پيش از آن نبوده است بنابراين كه نسبت بعض حركات افلاك به بعض ديگر نسبت صميه ( اصم ) است چنان كه مقتضى علو قدرت همين است پس بنابراين تقدير , عود وضعى از اوضاع محال است چنان كه برهان بر آن قائم است و الله سبحانه و تعالى اعلم بالصواب . [١]

درهامش يك نسخه تكلمه در شرح تذكره كه همان شرح فاضل خفرى بر تذكره در هيئت است , بعض اجله متأخرين را علامه دوانى دانسته است .

در صورت انطباق منطقة البروج با معدل النهار اگر منطقه در جهت جنوب معدل انفتاح يابد , بايد نصف شمالى منطقة البروج و به عبارت ديگر بروج شمالى به جهت جنوب معدل ميل كنند , و جنوبى بجهت شمالى آن و لازم آيد كه وضع جغرافيائى و اوضاع ارضى بكلى دگرگون گردد .

علامه نيشابورى در شرح مجسطى گويد : استاد مختص نسوى ( ابوالحسن على بن احمد نسوى ) رحمه الله ذكر كرده است كه انطباق آن دو و سپس انفتاح منطقه از جانب جنوب معدل , ممتنع نيست , آنگاه بايد باذن الله تعالى آبادى به جانب جنوب معدل افتد و دريا به شمال آن ( نقل بترجمه


[١]و ممن جزم بذلك الانطباق بعض اجلة المتأخرين , و فسر الرتق و الفتق الواقعين فى كلام الجليل الملك العلام حيث قال عز من قائل اولم ير الذين الآيه , على الانطباق و الانفتاح . و قال : ان المرد من السموات هو المعدل , و من الارض فلك البروج , و من الرتق انطباقهما , و من الفتق انفتاحهما . و ذكر : ان وقت القيمة الكبرى الموعودة هو وقت بعد ذلك الانطباق الثانى الذى هو يوجب انحلال المركبات الى البسائط , و ان المقارن لذلك الوقت وضع لم يحدث قبله وضع مثله , بناء على ان نسبة بعض حركات الافلاك الى بعض آخر صمية كما هو مقتضى علو القدرة فانه على ذلك التقدير يستحيل عود وضع من الاوضاع كما قام عليه البرهان و الله سبحانه و تعالى اعلم بالصواب .