يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٢٤ - لزوم محاسبه حركت ميل كلى و اقبال و ادبار در تحصيل سمت قبله

اين كم ترين بر رساله نامبرده مولى مظفر و نيز بر تحفه سردار , از بدو تا ختم يك دوره حواشى و تعليقات در شرح مشكلات هر يك نوشته است . و در حقيقت تعليقات بر تحفه يكدوره شرح بر آن است . در ابتداى ماه مبارك رمضان يكهزار و سيصد و هفتاد و نه هجرى قمرى شروع به مطالعه و تحشيه اين دو رساله كرده است و در روز نوزدهم همان ماه يعنى در نوزده روز به اتمام آن توفيق يافت .

و نيز اينجانب را كتابى به نام دروس معرفة الوقت و القبله است كه در آن زحمت بسيار كشيده است , از آنجمله طرق يافتن خط نصف النهار و سمت قبله و شرح اخبار وقت و قبله و اقوال فقها را در وقت و قبله , به براهين هندسى و قواعد فقهى مبرهن و مستدل كرده است كه از هر حيث جامع و نافع است .

در كتب فقهى , مرحوم نراقى ( احمدبن محمد مهدى بن ابى ذر نراقى ) در مستند الشيعه در وقت و قبله به تفصيل بحث كرده است و باب قبله آن خود رساله اى كلان است .

از مقصود دور افتاده ايم , عنوان بحث لزوم محاسبه حركت ميل كلى و اقبال و ادبار در تحصيل سمت قبله به طريقى خاص است . پس گوييم : براى تحصيل سمت قبله هر افق , طرق متعدده است و اكثر آنها احتياج به علم به قواعد فن شريف رياضى از هيأت و نجوم و حساب و هندسه و اعمال و نصب آلات رصدى و دانستن اسطرلاب و ربع مجيب و علم به كره و غيرها دارد كه براى هر كسى مقدور نيست . جناب خواجه نصيرالدين طوسى در فصل دوازدهم باب سوم تذكره در هيئت كه در معرفت خط نصف النهار و سمت قبله است وجهى سهل و آسان در معرفت سمت قبله آورده است و چنين فرمود :

و لمعرفة سمت القبله طرق كثيرة لايليق ايرادها هيهنا فلنقتصر على وجه سهل و هوان الشمس تكون مارة بسمت مكة عند كونها فى الدرجة الثامنة من الجوزاء و الثالثة والعشرين من السرطان وقت انتصاف النهار هناك و الفضل بين نصف نهار سائر البلدان يكون بقدر