يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٩٤ - خلق ايجاد به اندازه است

كنند كه عالم با همه درستى و استوارى كه در آفرينش اوست در غايت زيبائى و نيكوئى آفريده شده است .

آنگاه , امام كه خود سليل نبوت و ثمره شجره طيبه طوباى علم است , علم پرورى فرموده است و ارسطو را به بزرگى ياد نموده است كه وى مردم زمانش را از وحدت صنع به وحدت صانع مدبر حكيم , دلالت كرده است ( بحارج ٢ ص ٤٥ و ٤٦ ) .

كلمه هندسه معرب اندازه است

واژه( اندازه) پارسى , در تازى به كلمه( هندسه) تعريب شده است , يعنى هندسه , همان اندازه است . در اصول كافى جناب كلينى , روايت است كه امام هشتم عليه السلام به يونس بن عبدالرحمن فرموده است : فتعلم ما القدر ؟ قلت : لا , قال : هى الهندسة . آيا مى دانى قدر چيست ؟ گفت : نه , گفت قدر به معنى هندسه است ( كافى معرب ج ١ ص ١٢١ ) .

در لغت فصيح قرآنى( قدر) به فتح قاف و سكون دال : مطلق اندازه است , و به فتح هر دو : اندازه معين انا كل شى ء خلقناه بقدر ( سوره قمر آيه ٥٠ ) و هر چه كه در خلقت دلرباى نظام احسن عالم به وقوع پيوست , به اندازه معين يعنى به حد و صورتى حساب شده است .

خلق ايجاد به اندازه است

و خود كلمه( خلق) به معنى ايجاد به اندازه است . اگر نجارى بخواهد دربى درست كند , اول تقدير يعنى اندازه آن و اندازه اجزاى آن را در نظر مى گيرد , و پس از آن , اجزاء را به وفق تقدير مى برد و مى تراشد , و سپس آن ها را به فراخور فهم و بينش خود به احسن وجه مى پيوندد كه به صورت و شكل درب مطلوب در مى آيد .

خداوند كه انسان را در ذات و صفات و افعالش , به صورت خود آفريد درباره خود فرمود : هو الله الخالق البارى ء المصور ( سوره حشر آيه ٢٥ ) از آن حيث كه مقدر است خالق است , و چون به وفق تقدير ايجاد