يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٥٣ - تحصيل جيب و ظل , و ظل تمام و جيب تمام
قبله مدينه طيبه , تنها معجزه فعلى باقى رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم است , كه بدون اعمال آلات نجومى و قواعد هيوى و يا در دست داشتن زيج و ديگر منابع طول و عرض جغرافيائى , آن را در غايت دقت و استواء تعيين كرده است و بسوى كعبه ايستاد و فرمود : محرابى على الميزاب .
قبله مدينه آنچنانكه پيغمبر اكرم بسوى آن نماز خوانده است تا امروز به حال خود باقى است و دانشمندان رياضى نامور چون ابوريحان بيرونى به قواعد رياضى قبله مدينه را چنان يافتند كه رسول الله بدون آنها يافت و اين ممكن نيست مگر به وحى و الهام ملكوتى .
علامه ابوريحان بيرونى در قانون مسعودى كه مجسطى اسلامى است طول مكه را از ساحل اقيانوس غربى شصت و هفت درجه و عرض آنرا بيست و يك درجه و بيست دقيقه و طول مدينه را شصت و هفت درجه و سى دقيقه و عرض آن را بيست و چهار درجه آورده است كه مكه و مدينه تقريبا در سطح يك دايره نصف النهار قرار گرفته اند و تفاوت كمتر از ربع درجه است و علامه ناصر خسرو علوى در سياحت نامه گويد : مدينه شهرى است بر كناره صحرايى نهاده و آنجا قبله سوى جنوب افتاده است . و اين هر دو دانشمند نامور اسلامى به حق سخن گفته اند و اطلسهاى متأخرين و معاصرين موافق و معاضد آنانند .
يكى از امورى كه پس از تعيين قبله مدينه به اعجاز رسول الله ( ص ) ذكر آن اهميت بسزا دارد , تعيين وقت زوال ظهر به دستور آن حضرت است . در كتب فن براى تعيين وقت ظهر حقيقى طرق عديده ذكر شده است و ما در كتاب دروس معرفت وقت و قبله چند طريق را با اقامه براهين هندسى ذكر كرده ايم و اكنون سخن ما اين است :
هر گاه خط زوال را كه آن را خط نصف النهار نيز گويند , در افقى به يكى از طرق تحصيل آن بدست آورده ايم چون شاخصى پهن مثلا تخته فلزى بر روى آن خط و در امتداد آن به استقامت نصب كنيم تا در سطح دايره نصف النهار يعنى در محاذات آن قرار گيرد , ظل آن تخته فلز از وقت طلوع شمس تا هنگام رسيدنش به اين دايره , در فوق الارض به جانب مغرب