يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٥٠ - تحصيل جيب و ظل , و ظل تمام و جيب تمام

كه آخر مرتبه عدد حاصل ضرب يعنى يا است , چنان كه افضل المهندسين غياث الدين جمشيد كاشانى در ابواب مقاله ثالثه مفتاح الحساب به طور مستوفى بيان فرموده است ( ص ٦٣ ٨٦ چاپ سنگى ايران ) پس مح مرفوع اول است , لذا اهل عمل مقياس ظل را نصف قطر اعتبار كرده اند كه ضرب و قسمت در حساب آسان باشد .

مثال : در شكل فوق ( ش ٧ ) فرض مى كنيم قوس ا ب نه درجه ( ٥٥ درجه ) است , جيب آن مطح نو است ( ٤٩ درجه و ٨ دقيقه و ٥٦ ثانيه ) . و قوس ب ط كه تمام قوس ا ب است له درجه ( ٣٥ درجه ) و جيب آن لد درجه و كد دقيقه و نب ثانيه است ( ٣٤ درجه و ٢٤ دقيقه و ٥٢ ثانيه ) و مطلوب است تحصيل ظل اول و قوس ا ب , كه ا ر است پس : كه ظل قوس ا ب است .

و صورت عمل آن به ستينى چنين است . در اين جدول , رقم مط ( درجه ) , ح ( دقيقه ) , نو ( ثانيه ) در ٦٠ درجه ضرب شده است كه حاصل ضرب باز , مط ( درجه ) , ح ( دقيقه ) , نو ( ثانيه ) شده است جز اين كه در اول مط درجه