يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٢٧ - لزوم محاسبه حركت ميل كلى و اقبال و ادبار در تحصيل سمت قبله

شمس دائما از جنوب مكه مى گذرد و طريق مذكور در تحصيل سمت قبله به هيچوجه راست نيايد . هر چند براى كسانى كه طول بلد آنها با طول مكه برابر است اعنى با مكه در تحت يك دائره نصف النهارند و به عبارت آخرى در سطح يك دائره از دوائر طول واقع مى شوند . در هر روز هنگام رسيدن خورشيد به نصف النهار آنان چون مواجه شمس گردند بر سمت قبله خواهند بود خواه در جهت با مكه موافق باشند و خواه مخالف , و لكن اين نه از آن روى است كه خورشيد در وقت رسيدن به دائره نصف النهار آنان مطلقا بر سمت رأس افق مكه است .

چنانكه دانسته شد بر اثر تناقص تدريجى ميل كلى خورشيد هر سال كه به سمت رأس مكه مى گذرد , پيش از سرطان پس از جزء سال پيش , و پس از سرطان پيش از جزء سال پيش خواهد بود . جناب سردار كابلى قدس سره را در اين موضوع اشتباهى روى آورد كه در هنگام محاسبه در هر دو رساله عربى و فارسى كه در قبله نوشت بعكس عمل نمود . در رساله فارسى ص ٣١ , چنين فرمود : ( نقل باختصار ) .

بدان كه آنچه محقق طوسى قدس سره در تعيين اين دو درجه فرموده مبنى بر آن است كه ميل كلى كحال يعنى بيست و سه درجه و سى دقيقه است و عرض مكه مكرمه كام يعنى بيست ويك درجه و چهل دقيقه است و مع ذلك طريق تقريب پيموده . منجمين اروپا امروز معتقدند كه ميل كلى در تناقص است و مقدار