يازده رساله فارسي (فلسفي ، منطقي ، عرفاني ) - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٠١ - تفسير رتق و فتق آسمانها و زمين در قرآن , به انطباق و انفتاح معدل النهار و منطقة البروج بنظر علامه ملا جلال دوانى

حق اين است كه تقارب مذكور را از منطقة البروج دانست كه معدل النهار ثابت و منطقة البروج به جانب آن در حركت است چه اگر اين تقارب به سبب تحرك معدل النهار به سوى منطقة البروج باشد , بايد عرض جغرافيايى نقاط كره ارض اختلاف يابد و خط استوا را در هر زمان مكان ديگر باشد و ديگر توالى فاسده كه ورود بحث در آن ها موجب اطناب مى گردد , و باز احتمالات و سؤالاتى در اين مقام پيش مى آيد كه اعراض را اولى دانسته ايم .

آيا ميل كلى به همين منوال رو به انتقاص مى رود كه بالمال دو عظيمه نامبرده در يك سطح قرار مى گيرند و انطباق مى يابند ؟ و آيا دوباره از يكديگر جدا مى شوند , و در صورت جدا شدن آيا منطقة البروج به همان وضع نخستين خود عود مى كند , و انفتاح مى يابد ؟ و يا با معدل النهار تقاطع كرده و در خلاف جهت نخستين خود , از معدل النهار حركت مى نمايد ؟ و يا اين كه اين دو عظيمه هيچگاه در يك سطح قرار نمى گيرن د بلكه منطقة البروج چند درجه اى به سوى معدل النهار حركت مى كند و پيش از تلاقى عود مى كند ؟

علامه نيشابورى در شرح مجسطى گويد : علما و حكماى هند معتقد بودند كه ميل كلى تا هشت درجه انتقاص مى يابد و دوباره رو به ازدياد مى گذارد , و همواره به همين منوال است ( نقل به ترجمه ) . [١]

تفسير رتق و فتق آسمانها و زمين در قرآن , به انطباق و انفتاح معدل النهار و منطقة البروج بنظر علامه ملا جلال دوانى

و علامه خفرى در شرح تذكره گويد : بعضى از اجله متأخرين , جزم به انطباق منطقة البروج با معدل النهار نموده است كه بر اثر انتقاص ميل كلى به تدريج زمانى منطقة البروج منطبق با معدل النهار خواهد شد و در سطح او قرار مى گيرد و رتق و فتق اين آيه كريمه را : اولم يرالذين