فعل تسبيبى، فعلى است كه از انسان به وسيله آلات و ادوات مادّى صادر مى شود مانند دوزندگى و نويسندگى و بنايى، تمام اينها فعل نفس به شمار مى روند ولى در صدور نيازمند ادوات مادى است.

فعل مباشرى، فعلى است كه نفس بخاطر خلاقيّت در محيط خود ايجاد مى كند و كسانى كه صاحب ملكه اى باشند مسائل را يكى پس از ديگرى پاسخ مى گويند، يا مهندس نقشه اى را در ذهن خود پديد مى آورد.

اين نوع افعال فعل اختيارى انسانند امّا مسبوق به اراده نيستند، زيرا ملاك اختيارى بودن اين است كه نفس بالذات مختار است و صدور افعال مباشرى بالذات اختيارى خواهد بود ولى اگر فعل نفس، فعل تسبيبى باشد مسلماً ملاك اختيارى بودن آنها، سبق اراده است.

و امّا ممكن است گفته شود ملاك اختيارى بودن افعال مباشرى بشر اين شد كه فاعل آنها مختار بالذات است ولى چه دليلى بر مختار بالذات بودن انسان دلالت كرده است. پاسخ آن روشن است و آن اينكه، انسان در مقام فعل مانند حركت و سكون خود را مختار