از اين بيان، مفاد فقره دوم روشن مى شود، يعنى (وَ مَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَة فَمِنْ نَفْسِكَ)[١] زيرا اين انسان است كه با اعمال نيك، جهان را به عكس العمل واداشته و سنت الهى در حق او حكم فرما مى شود، و انسان با كمبودها و بيمارى ها و ده ها رويداد جانكاه ديگر روبه رو مى شود.

آنچه كه حائز اهميت است، تفسير فقره نخست است كه
حسنه را از آن خدا دانسته و مى فرمايد: (مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَة فَمِنَ اللهِ).

در اين جا سؤال مى شود چه فرق است بين سيئه كه به انسان نسبت داده شده وبين حسنه كه همين مطلب درباره آن حكم فرماست; يعنى كردار انسان سبب مى شود كه بركات خدا نازل گردد، با اين حال، آن را از آن خدا دانسته، در حالى كه مى توانست مانند سيئه از آنِ انسان باشد، ولى پاسخ آن روشن است.

تأثير انسان در فرود آمدن بلاها، تأثير عمده و اصلى است; يعنى بيشترين تأثير از انسان است. خدا هرگز در قوانين آفرينش، بلا و كمبود، نيافريده است. اين عمل انسان است كه جهان را به عكس العمل وامى دارد و رويدادهاى ناگوار پيش مى آورد، و به

[١] نساء، آيه ٧٩.