راه سوم ميان جبر و تفويض - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٢٥

مى باشم كه با آن كار صورت مى دهد، اگر مرا بخواند دعاى او را اجابت مى كنم و اگر از من چيزى بطلبد قطعاً به او مى دهم.

با توجه به آنچه كه مشهور اماميه گفته اند و از لا به لاى مَثل شيخ مفيد به دست آمد يا آنچه كه صدرالمتألهين بيان كرده كه نيازى به دين عرفانى دارد حقيقت اين است كه فعل انسان، هم فعل خداست هم فعل بنده خدا.

از نظر شيخ مفيد و مشهور اماميّه جريان، جريان استخدام و تسبيب است; يعنى بشر، فاعل مباشرى و خدا، فاعل تسبيبى و استخدامى است.

از نظر صدرالمتألهين اين نسبت به علت اين است كه هيچ نوع از وجود امكانى خالى از خدا نيست، البته نه به صورت حلولى بلكه به صورت اين كه جهان امكانى و فقير است و از هر نظر به خدا نيازمند است و خداى محيط از هر نظر به انسان و فعل او احاطه دارد.