تفسيراحسن‌الحديث - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٤٩٦ - شرحها

شرحها

در این آیات مقداری از مقدمات قیامت و بعد از آن حالاتی از قیامت آمده است، ارتباط آیات به وَ یَقُولُونَ مَتی هذَا الْوَعْدُ ... کاملا روشن می‌باشد، آن گاه مطلب انذار و تبشیر پیش آمده که در اول سوره عنوان شده بود.
ناگفته نماند معانی آیات بسیار عمیق و دقیق و یافتن مصداق آنها و تطبیق به جریانهای آینده مستلزم بینایی بیشتر است، مسئله رجعت در رابطه با این آیات مطرح می‌شود که خواهیم گفت. بیرون شدن دابة الارض از زمین و سخن گفتن آن در میان مردم برای ایمان آوردن آنها یکی از واقعیاتی است که در قرآن مجید فقط یک بار آمده است که شرح داده خواهد شد. و اللَّه العالم.
٨٢- وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَیْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کانُوا بِآیاتِنا لا یُوقِنُونَ.
ظهور این آیه آنست که در وقت نزدیک شدن یا حتمی شدن عذاب، خداوند جنبنده‌ای را از زمین خارج خواهد فرمود، آن با مردم سخن خواهد گفت، سخن گفتن او سبب ایمان مردم خواهد شد. در آیات قرآن راجع به شرح این آیه چیزی یافته نیست و آنچه در روایات هست در نکته‌ها خواهد آمد.
منظور از وَقَعَ الْقَوْلُ ظاهرا حتمی شدن عذاب است نظیر: فَحَقَّ عَلَیْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِیراً
اسراء/ ١٦»، لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلی أَکْثَرِهِمْ فَهُمْ لا یُؤْمِنُونَ یس/ ٧، ضمیر «هم» در: «علیهم، لهم، تکلمهم» راجع است به مشرکین زمان حضرت رسول صلّی اللَّه علیه و آله، و به عنوان اینکه «الکفر ملة واحدة» شامل همه منکران، کفار و مشرکان می‌شود، گرچه در آیندگان تحقق خواهد پذیرفت.