تفسيراحسن‌الحديث - قرشی، سید علی اکبر - الصفحة ٣٩ - شرحها

وَجَبَتْ جُنُوبُها یعنی پهلوهای آنها به زمین افتاد، ایضا کنایه از مرگ باشد «ضربه فوجب».
معتر: کسی که سؤال می‌کند. راغب گوید: «المعتر: هو المعترض للسؤال» المیزان فرموده: قانع آنست که به آنچه داده‌ای قناعت کند، خواه سؤال کند یا نه. معترّ آنست که پیش تو آمده و تو را قصد کرده است.

شرحها

در این آیات مشرکان در رابطه با اینکه مسلمانان از ورود به مکه منع می‌کردند، تهدید شده‌اند، سپس می‌گوید: چرا مانع می‌شوند با آنکه ما مسجد الحرام را برای همه قرار داده‌ایم اهل مکه باشد یا از جای دیگری بیاید، آن گاه در بیان اینکه مکه مال همه است جریان بنای بیت به دست ابراهیم علیه السّلام و خواندن مردمان به زیارت بیت و مقداری از احکام آن بیان گردیده است و با بیان مقدار دیگری که در اسلام آمده، مطالب آیات ختم می‌شود، این نشان می‌دهد که آیات در مدینه نازل شده‌اند.
در تفسیر برهان از تفسیر قمی نقل شده که فرموده: آیه اول آن گاه نازل شد که مشرکان آن حضرت را از مکه شدند، مجمع البیان از بعضی نقل کرده که آن در سال «حدیبیه» بود که مانع شدند.
٢٥- إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ یَصُدُّونَ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِی جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ سَواءً الْعاکِفُ فِیهِ وَ الْبادِ [١]

---

[١] مانعی نیست که جمله «یصدون» که مضارع است بر ماضی عطف شود.