مُيسّر است. ظرفيت‌ها و استعدادها (تفاوت‌هاى فردى) يكسان نيست و همه نمى‌توانند «على» بشوند؛ ولى به خودى خود چنان استعدادهايى در نهاد انسان نهفته است. هر فردى در اين مسير مى‌تواند ‌كم يا زياد‌ـ حركت كند. عكس آن هم، همين‌گونه است. اگر فردى، مؤمنى را بكشد، گويا همه مردم را كشته است؛ فَكَأَنَّما قَتَلَ النّاسَ جَمِيعا؛[١] با اين وصف، اگر دو نفر را بكشد، چگونه؟ به يقين، جرمش دو برابر شده است. اگر صد نفر را بكشد، چگونه مى‌شود؟ دردناك‌تر آن‌كه، هزاران نفر بى‌گناه ‌اعمّ از كودك، پيرزن، پيرمرد و جوان‌ـ را با بمب‌هاى آتش‌زا يا بمب‌هاى شيميايى و ميكروبى در يك لحظه به شهادت برساند. در اين صورت، چه گناه بزرگى مرتكب شده است! تا كجا سقوط مى‌كند؟!

وقتى حقيقت اين است كه وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها[٢]؛ اگر كسى پنج هزار نفر را در يك لحظه با بمب شيميايى بكشد، چه مجازاتى دارد؟ مجازات يك نفر، عذاب ابدى جهنم بود؛ اكنون آيا مجازات

[١] مائده، ٣٢:مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْس أَوْ فَساد فِي الأَْرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النّاسَ جَمِيعاً وَلَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُنا بِالْبَيِّناتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِكَ فِي الأَْرْضِ لَمُسْرِفُونَ؛ به همين دليل، بر بنى‌اسرائيل مقرر كرديم كه هر كس، انسانى را ‌كه مرتكب قتل يا فسادى بر روى زمين نشده‌ـ بكشد، چنان است كه گويا همه انسان‌ها را كشته است؛ و هرفردى انسانى را از مرگ رهايى بخشد، گويا همه مردم را زنده كرده است. و رسولان ما براى بنى‌اسرائيل، دلايل روشن آوردند؛ اما بسيارى از آنان، پس از آن بر روى زمين، تجاوز و اسراف كردند. [٢] اقتباس از آيه ٩٣ سوره نساء است: وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها وَغَضِبَ اللهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذاباً عَظِيماً؛ و هر كس، فرد باايمانى را از روى عمد به قتل برساند، مجازات او دوزخ است؛ در حالى كه تا ابد در آن مى‌ماند؛ و خدا بر او غضب مى‌كند و او را از رحمتش دور ساخته و عذاب عظيمى براى او آماده كرده است.