سيرى در ساحل بينش و منش حضرت امام خمينى(ره) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٧٤ - يك نكته از اين معنا (شرح يك كلمه)
مجرمانى كه، هزاران و صدهزاران نفر را قتل عام كردهاند، قابل محاسبه است؟! از همه اينها بالاتر آنكه اگر فردى هشت سال بر سر مردم بىگناه آتش بريزد و با انواع سلاحهاى شيميايى و ميكروبى، هر نوع گرفتارى، زجر و بيمارى را براى آنان به بار آورد، چه مجازاتى دارد؟ گمان مىكنيد كه پستتر از كسى كه اين همه جرم و جنايت انجام داده باشد، هم وجود دارد؟ آرى، هست؛ ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِين؛[١] پستتر از همه، منافقانند؛ إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَْسْفَلِ مِنَ النّار؛[٢] از صدام پستتر، منافقانند. قرآن كريم مىفرمايد خود دوزخيان هم در يك سطح نيستند؛ بلكه دركات و درجاتى دارند. پايينترين و بدترين جاى دوزخ، ويژه «منافقان» است.
پس بنا بر آنچه گفته شد، انسان مىتواند در قوس صعود تا «بىنهايت» عروج كند؛ همانگونه كه در مسير نزول هم مىتواند به سمت «بىنهايت» سقوط كند. اسباب آن صعود و اين سقوط، مجموعه امكانات و انرژىهايى است كه خدا در روح او ذخيره كرده و در ذات او قرار داده است؛ البته منظور از انرژى، نيرو و مانند آن، نيرو و انرژى فيزيكى (مفاهيم فيزيكى) نيست؛ بلكه اين تعبيرها براى تشبيه معقول به محسوس است.
روح بشر، مىتواند آنچنان اوج بگيرد و صعود كند يا اينچنين سقوط كند و فرو افتد. با اين وصف، اگرفردى بخواهد كه اوج بگيرد و بالا برود، پس چرا به او مىگويند كه «با نفس خود مبارزه كن»؟ پاسخ اين است كه انرژىهايى (قوا و
[١] تين، ٥: پس او را به پايينترين مرحله، رسانديم. [٢] نساء، ١٤٥: إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَْسْفَلِ مِنَ النّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيراً؛ به يقين، منافقان در پايينترين دركات جهنمند؛ در حالى كه هرگز فردى (هيچ كس) آنان را از آنجا نجات نمىدهد.