اسلام و اسير - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٣

٢. خدمت:
همچنان كه پرداخت مالى به عنوان سربها موجب آزادى اسير مى‌گردد، انجام كار و خدمتى كه به اسير محوّل مى‌شود، نيز مى‌تواند به عنوان سربها تلقّى شده و سبب آزادى او شود. در جنگ بدر تعدادى از مشركان كه اسير شده بودند، در مقابل سواد آموزى به چند نفر از فرزندان انصار آزاد شدند. «١» در نقلى آمده است كه در ميان اسيران قريش كسانى بودند كه نمى‌توانستند حداقل ميزان سربها را كه هزار درهم بود، بپردازند و در عين حال با سواد بودند، لذا رسول خدا فرمود: تا هر كدام از ايشان به ده پسر از پسران انصار را خواندن و نوشتن نيك بياموزد و سپس آزاد گردد. «زيد بن ثابت» از همين راه باسواد شد. «٢» ٣. همكارى:
مواردى در تاريخ صدر اسلام به چشم مى‌خورد كه اسير به خاطر همكارى‌با نيروهاى‌اسلام آزاد شده‌است، ازجمله در سريّه على‌بن ابى‌طالب عليه‌السلام به سوى بنى سعد- كه پيشتر داستانش را گفتيم- جاسوسى از ايشان به دست مسلمانان اسير شد و بناچار اعتراف كرد كه جاسوس بنى سعد است. از او محل بنى سعد و چارپايان ايشان را پرسيده و به او گفتند كه اگر همكارى كند در امان خواهد بود، او مسلمانان را به محل رمه شتران و گوسفندان ايشان راهنمايى كرد و در نتيجه، اموال آنها به غنيمت مسلمانان در آمد. در اين هنگام اسير درخواست كرد كه او را آزاد كنند. گفتند: تا از تعقيب دشمن خيالمان آسوده نشود، رهايت نمى‌كنيم. بنى سعد از طريق چوپانها از حمله مسلمانان آگاه شد و