علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٩٣

دو درياى مختلف (شور و شيرين، گرم و سرد) را در كنار هم قرار داد، در حالي‌که با هم تماس دارند. در ميان آن دو برزخى است كه يكى بر ديگرى غلبه نمى‌كند (و به هم نمى‌آميزند)! پس كدامين نعمت‌هاى پروردگارتان را انكار مى‌كنيد؟! از آن دو، لؤلؤ و مرجان خارج مى‌شود.

٣. مروري کوتاه بر تفسير ظاهري آيات ١٩ تا ٢٢ «الرحمن»

در طول تاريخِ تفسير، همواره مقصود از «بَحْرَين» با ويژگي‌هاي نام‌برده شده در آيات شريفه، و مصداق جغرافيايي آن، محلّ مناقشه مفسران بوده است. در اين قسمت، به اختصار به برخي از ديدگاه‌هاي مفسران در اين زمينه پرداخته مي‌شود.

از ابن‌ عباس، مجاهد و ضحاک نقل گرديده که مقصود از بَحرَين، درياي آسمان و زمين است.[٢١١] از حسن و قتاده نيز نقل است که آن‌ها درياي فارس و روم‌اند.[٢١٢] برخي از مفسران، مثل حَقّي بُروسَوي، همين نظر را دارند.[٢١٣] آيت‌الله مکارم شيرازي در احتمالي آن ‌را بر جريان گلف‌استريم، که يک جريان آب گرم دريايي است، که به‌سان رودخانه‌اي در اقيانوس جريان پيدا مي‌کند، مطابقت مي‌دهد.[٢١٤] برخي مفسران مانند سيد قطب و علامه طباطبايي، «بَحْرَين» را ناظر به درياهاي خاصي نمي‌شمارند و مطلق درياهاي شور و رودهاي شيرين را شامل مي‌دانند.[٢١٥]

توضيحاتي که در آيات شريفه مطرح شده مي‌تواند در تفسير بهتر اين آيات و شناسايي مصداق «بَحْرَين» راه‌گشا باشد. ابتدا بايد به اين نکته اشاره کرد که مخاطب اوليه آيات، عرب عصر نزول است. پس آيات قرآن نيز در حدّ فهم مخاطب عرب نازل شده و معاني غريب و دور از ذهن عرب عصر نزول را مدّ نظر ندارد. عنايت به اين مطلب، مي‌تواند در تعيين مصداق جغرافيايي «بَحْرَين» راهنما باشد که با توجه به آيه ٦١ سوره نمل و ٥٣ فرقان، شامل دو درياي شيرين و شور است.

توضيح بيشتر در بيان مصداق ظاهري اين آيات آن‌که تنها رودي (درياي شيريني) که به‌طور

[٢١١] . ر.ک: مجمع ‌البيان، ج٩، ص٣٠٥؛ جامع ‌البيان، ج٢٧، ص٧٥.

[٢١٢] . ر.ک: مجمع البيان، ج٩، ص٣٠٥.

[٢١٣] .ر.ک: تفسير روح ‌البيان، ج٩، ص٢٩٦.

[٢١٤] . ر.ک: تفسير نمونه، ج٢٣، ص١٣٣.

[٢١٥] . في ظلال القرآن، ج٦، ص٣٤٥٢؛ الميزان، ج١٩، ص١٠١.