محمدحسين کاشف‌الغطاء (١٣٧٣ق) را بر آن داشت تا هر يک در باب معرفي شيعه، اثري تأليف نمايند و پاسخ سخن جرجي زيدان را بدهند؛ بنابراين قرار شد علامه سيد حسن صدر با نگارش کتابي، سهم شيعه در تأسيس و تکميل علوم اسلامي را نشان دهد که با نگارش کتاب «تأسيس الشيعه لعلوم الاسلام»، اين کار را انجام داد. علامه شيخ محمدحسين کاشف‌الغطاء نيز کتاب تاريخ آداب اللغة جرجي زيدان را نقد نمود و در جزء دومِ کتاب «النقود و الردود»، چهار جلد کتاب جرجي زيدان را نقد علمي کرد. شيخ آقابزرگ نيز مأمور شد فهرستي براي تأليفات شيعه بنويسد که حاصل آن، کتاب الذريعه شد.[١٠٦] الذريعه بارها در ايران، نجف و لبنان به چاپ رسيده است.

٣. فهرست آثار دانشمندان

اين بخش از فهرست‌ها به فهرست‌هايي گفته مى‌شود كه خود دانشمند يا شخص ديگرى براى نشان دادن تأليفات يک دانشمند، نوشته است. به چند نمونه از اين فهرست‌ها اشاره مى‌شود.

١-٣. فهرست تصانيف كراجكى

ابوالفتح محمد بن علي بن عثمان کَراجَکي از عالمان بزرگ شيعي متوفاي ٤٤٩ هجري قمري است.[١٠٧] وي داراي آثار متعددي بوده است. يكى از شاگردان وي که متوفاى ٤٩٩ هجري قمري است، براى آثار استادش فهرستي تدوين نموده که در آن ٨٥ اثر وي را معرفي کرده است. اين فهرست که توسط سيد عبدالعزيز طباطبايي تحقيق و استدراک گرديده در شماره ٤٣ و ٤٤ مجله «تراثنا» به چاپ رسيده است.

٢-٣. فهرست كتاب‌هاى زكرياى رازي

محمد زکرياي رازي، پزشک، فيلسوف و شيمي‌دان ايراني در قرن سوم و اوايل قرن چهارم هجري، داراي آثار فراواني بوده است. ابوريحان بيرونى، براي کتاب‌هاي وي فهرستي تهيه نموده که در آن از ١٨٤ اثر رازي نام مي‌برد. پس از وي، ابواسحاق ابراهيم تبريزى معروف به غضنفر تبريزى کتابي با نام «رسالة المشاطة لرسالة الفهرست» با هدف

[١٠٦]. براي آشنايي بيشتر با اين کتاب ر.ک: زندگي و آثار شيخ آقابزرگ تهراني اثر حسيني جلالي؛ شيخ آقابزرگ تهراني اثر محمدرضا حکيمي.

[١٠٧]. ر.ک: فوائد الرجاليه، ج٣، ص٣٠٣.