يادنامه - مؤسسة الخوئي الإسلامية - الصفحة ٢٦
شيعه از او اخذ حديث كردهاند»[١]
او با نگارش بيش از ٢٠٠ كتاب به حديث و فقه شيعه جاودانگى بيشترى بخشيد و
كتاب «من لا يحضر الفقيه» او يكى از كتب چهارگانه حديث شيعه است كه عالمان و
مراجع بزرگ به آن استناد جسته و از آن بهره مىگيرند.
شيخ صدوق در ايران در شهرستان رى در سال ٣٨١ درگذشت و جهان تشيع متوجه
استاد عظيمى گشت كه تاريخ تشيع همانند او را نداشته و بعدها هم نظير او
كمتر ديده شده است و او عبارت است از:
١٠. محمد بن محمد نعمان (شيخ مفيد) (٣٣٦ - ٤١٣) پس از زعامت صدوق، بزرگترين
زعيم شيعه در كلام و حديث و فقه و تاريخ بود ابن نديم كه فهرست خود را در
حدود سالهاى ٣٧٧ نگاشته است مىنويسد:
در عصر ما رياست كلام شيعه، به شيخ مفيد منتهى شده و او يك متكلم بزرگ است
كه با مخالفان با قدرت و توان علمى بالائى به مناظره مىپردازد و من مجلس
در او را ديدم و او را
انسانى والا يافتم.[٢] زعامت
شيخ مفيد در عصر دولت آل بويه بود كه خود از خاندان شيعى و مروج تشيعه
بودند و در عين حال خليفه نيز در بغداد مقام رسمى بود و نگهبان سنگر تسنن
أما عراق و قسمتى از ايران، در قلمرو قدرت خاندان بويه بوده كه در طول
زعامت خود (٣٢٠ هـ- - ٤٤٧ هـ- ) از حوزههاى شيعه و. علماى بزرگ آن ترويج
مىكردند و عضد الدوله كه خود فرمانرواى مطلق بود
[١] . نجاشى رجال، ج٢، ص٣١١، شمارهء ترجمه ١٠٥.
[٢] . ابن النديم، الفهرست، ص ٢٦٦.