المباحث الاصولية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٦ - جواب از دليل قائلين به ثبوت مفهوم براى شرط

جمله شرطيّه صرفا بر ثبوت جزاء بفرض ثبوت شرط دلالت دارد و چنين ترتّبى ثابت نيست و بفرض ثبوت آن در برخى از موارد بايد بپذيريم كه اين معنا از باب قضيّه اتّفاقيه است.

دليل قائلين به ثبوت مفهوم در جمله شرطيّه‌

تنها دليلى كه از ايشان بدست رسيده و قابل توجّه است دليل ذيل مى‌باشد:

ايشان گفته‌اند:

صرف تعليق جواب بر اطلاق شرط دلالت بر علّيّت منحصره دارد، مثلا در جمله « ان جاء زيد فاكرمه» وجوب اكرام معلّق بر مطلق مجيئ شده است پس علّت منحصره وجوب اكرام همان مجيئ بوده، زيرا اگر غير از مجيئ امر ديگرى در وجوب اكرام دخالت ميداشت بر متكلّم ذكر آن فرض و لازم مى‌بود مثلا بايد مى‌گفت:

ان جاء زيد و غلامه يجب عليك الاكرام.

( اگر زيد و غلام زيد آمدند بر تو اكرام واجب مى‌باشد.)

و چون اينطور نگفته بلكه تنها مجيئ و آمدن زيد را شرط بر اين اكرام قرار داده است لاجرم اينطور استفاده ميشود كه اگر مجيئ در خارج تحقّق نيافت وجوب اكرام نيز منتفى خواهد بود و مقصود از مفهوم همين معنا است.

جواب از دليل قائلين به ثبوت مفهوم‌

جوابيكه برخى همچون محقّق خراسانى در كفايه از اين استدلال داده‌اند اينستكه: