المباحث الاصولية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٧ - حجّيت ظواهر

توضيح‌

در موردى كه عبادت مردّد باشد بين وجوب و غير استحباب نميتوان احتياطا آنرا آورد زيرا ماهيّت عبادت قائم بر نيّت قربت است و در صورت مشتبه بودن عبادت اصل عبايتش مورد شبهه است، از اينرو نميتوان آنرا بقصد قربت از باب احتياط آورد، چون قربت بمعناى قصد امر است و با عدم احراز امر چگونه ممكنست نيّت قربت از شخص محتاط متمشى گردد.

جواب از اشكال مذكور

از اين اشكال جوابهائى داده‌اند كه ما به دو جواب اشاره مى‌كنيم:

جواب اوّل: گفته‌اند مراد از احتياط در اينجا نه اينستكه، عبادت را با تمام اجزاء و شرائطش حتّى قصد قربت بياوريم، بلكه مقصود آنستكه، صرفا فعل آورده شود بدون قصد قربت.

مؤلّف گويد:

اين جواب تمام نيست، زيرا احتياط باين نحو حسنى ندارد، بلكه اساسا اين‌گونه از اتيان احتياط نيست، چه آنكه احتياط عبارتست از عملى كه محرز واقع بوده و بواسطه آن كشف كنيم، مأتى به با واقع مطابق است و هيچگونه خللى در عمل آورده‌شده وجود نداشته باشد، از اينرو بايد گفت: پس صرف اتيان عمل بدون قصد قربت فائده‌اى ندارد، چون جزء مقدّم عبادت يعنى قربت مراعات نشده است. لذا اين نحو امتثال از دو حال خارج نيست.

يا دليلى بر آن قائم شده و يا خالى از دليل است.

اگر دليلى نداشته باشيم، نه تنها حسنى ندارد، بلكه قبيح هم هست و اگر بر لزوم آن دليلى در دست باشد خود تكليف نفسى مستقلّ ميشود، بدون اينكه نظر باحراز واقع داشته باشد.