اخلاق محتشمي - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٦ - منابع يونانى اين كتاب
افلاطون گزين كردهام. افسوس كه عربى اين دو تلخيص ابن رشد از دست رفت ولى ترجمه عبرى آن دو مانده و رزنتال ترجمه عبرى تلخيص سياست افلاطون را با ترجمه انگليسى آن نشر كرده است. (ص ١ و ٧ و ١٢ ديباچه همين ترجمه رزنتال- سرگذشت ابن رشد از ارنست رنان به فرانسه ص ٦٤) مترجم اين دو تلخيص سموئل بن يهوداه ابن مسولام مرسيلى است وnamreB برمن مىنويسد كه من ميخواهم ترجمه عبرى تلخيص اخلاق ارسطو را نشر بدهم. از نقلهايى كه در هامش نسخه قرويين شده بر ميآيد كه متن عربى تلخيص ابن رشد از اخلاق نيقوماخيا تا سال ٦٢٩ در دست بوده است. اين نكته هم گفته شود كه فارابى در فلسفه ارسطو از اخلاق و سياست او يادى نكرده است. ارنست رنان در اين رشد و انديشه او (ص ٦٤ و ٦٩ و ١٣٢) و بدوى درmalsI ne eihPosolihP al ed eriotsiH )٢: ٧٤٧ و ٧٤٩ و ٨٥٦) از جوامع ابن رشد از سياست افلاطون و از تلخيص او از اخلاق نيقوماخوس ارسطو و از انديشه سياسى ابن رشد سخن داشتهاند.
ابن رشد در تلخيص جمهورى افلاطون از دستگاه خود كامه خلافت عربى و از آموزش و پرورش زنان در روزگار او ياد كرده است (رنان ص ١٣٣- گفتار رزنتال درباره فلسفه سياسى ابن رشد درSAOSB ٣٥٩١ ش ٥).
لئون گاوتيهreihtuaG noeL در «ابن رشد» (ص ١٤) مىنويسد كه او پس از اينها از سياست گزين كرده و ترجمه لاتينى آن هم چاپ شده است و رنان و مونك آن را نديدهاند.
اين سخن او گويا درست نيست چه در جلد سوم دوره آثار او به لاتينى چاپ ١٥٥٢- ١٥٧٤ كه من ديدهام دو كتاب از او پيش نيست: گزارش اخلاق نيقوماخوس ارسطو، تلخيص جمهورى افلاطون. اخلاق كبير و اخلاق اودموس و فضايل و رذائل و سياست در هشت كتاب و اكونوميكا همه از ارسطو ترجمه ايست از متن و نشانى از ابن رشد در آنها نيست. در صفحه عنوان اين مجلد هم اين نكته گنجانده شده است.
تدبير منزل ارسطو هم گويا به دست فيلسوفان ما نرسيده و تنها گزيدهاى از آن از ابن الطيب در دست است و در مجله مجمع علمى دمشق چاپ شده و من هم آن را از روى دو نسخه ايرانى در مجله دانشكده الهيات مشهد (ش ٢١ و ٢٢ و ٢٣) نشر كردهام. پيش از طوسى همان ابو على حسن سلماسى براى همان ابو الحسن على اصفهانى در ٦١٤ از روى معالجات بقراطى طبرى رسالة فى السياسة الخاصة و العامة نگاشته است كه تدبير منزل است (فهرست ١: ٤٠٣) و من آنرا براى چاپ آماده كردهام.
مشكويه رازى در طهارة الاعراق (ص ٨٦- ٩١) فضائل النفس را از روى ترجمه ابو عثمان دمشقى گذارده است و آن جز كتاب ارسطاطاليس فى فضائل النفس ترجمه ابى قرة اسقف حران لذى اليمينين طاهر بن الحسين (كوپرولو ١٦٠٨ برگ ٦٦- ٧٣ ر) ميباشد.