ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥٤٠ - معناى جمله فرحوا بما عندهم من العلم كه عكس العمل كفار بر خوردار از علوم مادى را در مقابل دعوت پيامبران الهى حكايت مى كند

اين علوم وقتى وحى آسمانى و معارف نبوى را مى‌شنيدند، اظهار بى‌اعتنايى مى‌كردند و به علم خود مى‌باليدند. اين تفسير هم مانند تفسير قبلى است، به اضافه اينكه با احدى از امت‌هاى گذشته كه قرآن كريم در اين آيات سرگذشتشان را بيان مى‌كند تطبيق نمى‌كند، چون نه امت نوح از فلاسفه يونان و دهرى مسلك بودند و نه قوم عاد، نه قوم ثمود و نه قوم ابراهيم، و لوط و شعيب و سايرين.

يكى‌[١] ديگر اينكه: اصل معناى آيه اين است كه: وقتى رسول هر امتى با بينات مى‌آمد، از آمدن علم انبيا خوشحال نمى‌شدند، چيزى كه هست به جاى اين عبارت فرموده:

از جهلى كه خود داشتند خوشحالى مى‌كردند ، و سپس از باب طعنه و تعريض به جاى كلمه جهل ، علم را آورد و فرمود:(فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ). و اين تفسير علاوه بر اينكه روبراه نيست و از فهم دور است، اشكال وجه اول هم بر آن وارد است.

يكى‌[٢] ديگر اينكه: ضمير در فرحوا به كفار و ضمير در عندهم به رسولان بر مى‌گردد و معناى آن اين است كه: كفار به علمى كه نزد انبيا بود، خوشحالى مى‌كردند، يعنى خنده و مسخره مى‌نمودند. اشكال اين وجه اين است كه لازمه آن مختل شدن ضميرهايى است كه همه در يك سياق قرار دارند، مثل اينكه عبارت عوام به علمى كه داشتند خوشحالى مى‌كردند را معنا كنيم به اينكه عوام به علمى كه علما داشتند به عنوان مسخرگى خوشحالى مى‌كردند . علاوه بر اين خنده و مسخرگى كردن خودش واژه مخصوص دارد، و معنا ندارد واژه فرح- خوشحالى را در آن به كار بگيرد، و به فرضى هم به خاطر جهاتى استعمال كنند، بايد قرينه‌اى در كلام بياورند و در آيه چنين قرينه‌اى نيست.

يكى‌[٣] ديگر اين است كه: دو ضمير در فرحوا و در عندهم به رسل برمى‌گردد و معناى آيه اين است كه: رسولان وقتى به سر وقت قوم خود آمدند و ديدند كه چقدر جاهلند و تا چه حدى بر كفر وجود خود پافشارى دارند و نيز از همين جا فهميدند كه چه عاقبت بدى در پى دارند، شكر خدا را كردند كه مثل ايشان نيستند و به علمى كه خود داشتند آنهم علم به حق خوشحال گشتند.

اشكال اين وجه آن است كه سياق آيات بهترين شاهد است بر اينكه اين آيه در مقام بيان حال كفار است، نه حال انبيا و مى‌خواهد بفرمايد: كفار بعد از آنكه انبيا به سراغشان مى‌رفتند، چه عكس العملى از خود نشان مى‌دادند و چگونه در اثر نپذيرفتن دعوت انبيا

[١] ( ١ و ٢ و ٣) روح المعانى، ج ٢٤، ص ٩١.

[٢] ( ١ و ٢ و ٣) روح المعانى، ج ٢٤، ص ٩١.

[٣] ( ١ و ٢ و ٣) روح المعانى، ج ٢٤، ص ٩١.