(وَ لَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ) كلمه حرور - به طورى كه گفته‌اند-[٢] به معناى شدت حرارت آفتاب است. و بعضى‌[٣] ديگر گفته‌اند: حرور به معناى باد سموم است. بعضى‌[٤] هم گفته‌اند: سموم بادى است كه در روز بوزد، و حرور بادى است كه در شب و روز بوزد.

(وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ وَ لَا الْأَمْواتُ ...) اين جمله عطف است بر جمله‌(وَ ما يَسْتَوِي الْأَعْمى‌ وَ الْبَصِيرُ). و اگر كلمه‌(وَ ما يَسْتَوِي) را در اينجا مجددا آورد، با اينكه مى‌توانست مثل جمله قبلى بفرمايد: و لا الاحياء و لا الاموات براى اين است كه فاصله زياد شده بود، ناگزير(ما يَسْتَوِي) را تكرار كرد تا معنا را در ذهن شنونده تجديد كند.

پس در نتيجه اين تكرار نظير تكرار كلمه كيف است، كه در آيه‌( كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ‌) ...(كَيْفَ وَ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ ... )[٥] مى‌باشد، كه به خاطر طول فاصله، كلمه كيف تكرار شده است.

[تمثيل‌هايى براى بيان حال و اعمال مؤمن و كافر]

و اين چند جمله پشت سر هم يعنى جمله‌(وَ ما يَسْتَوِي الْأَعْمى‌ وَ الْبَصِيرُ) و(وَ لَا الظُّلُماتُ وَ لَا النُّورُ)، و(وَ لَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ) و(وَ ما يَسْتَوِي الْأَحْياءُ وَ لَا الْأَمْواتُ) تمثيل‌هايى براى مؤمن و كافر است و مى‌خواهد تبعه و اثر اعمال اين دو طايفه را شرح دهد.

و منظور از جمله: (إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشاءُ)- خدا مى‌شنواند هر كه را بخواهد مؤمن است، كه قبلا مرده بود، و خداى تعالى زنده‌اش كرد، و هدايت را به گوشش شنوانيد، چون در نفس، استعداد آن را داشت، لذا در باره مؤمن فرموده:(أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً)[٦] و اما منظور از اين جمله رسول خدا ٦ نيست، چون آن جناب‌

[١] تفسير روح المعانى، ج ٢٢، ص ١٨٦.

[٢] ( ٢، ٣، ٤) تفسير روح المعانى، ج ٢٢، ص ١٨٦.

[٣] ( ٢، ٣، ٤) تفسير روح المعانى، ج ٢٢، ص ١٨٦.

[٤] ( ٢، ٣، ٤) تفسير روح المعانى، ج ٢٢، ص ١٨٦.

[٥] سوره توبه، آيه ٨.

[٦] آيا كسى كه مرده بود، و ما زنده‌اش كرديم، و برايش نورى قرار داديم. سوره انعام، آيه ١٢٣.