ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٤٠ - بحث روايتى رواياتى در ذيل آيه و الشمس تجري لمستقر لها و رد سخنى از آلوسى در باره روايتى از امام رضا(ع) راجع به تقدم روز بر شب

كرده‌اند كه گفت: از رسول خدا ٦ پرسيدم معناى جمله‌(وَ الشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَها) چيست؟ فرمود: مستقر آن در زير عرش است‌[١].

مؤلف: اين معنا از ابو ذر از رسول خدا ٦ هم به طرق خاصه، و هم به طرق عامه، به طور مختصر و هم به طور مفصل روايت شده، و در بعضى از آنها آمده، كه: آفتاب بعد از غروب به آسمانها يكى پس از ديگرى بالا مى‌رود، تا آنجا كه به نزديكى عرش برسد، در آنجا به سجده مى‌افتد، و از خدا اجازه مى‌خواهد كه باز طلوع كند، هم چنان در سجده هست تا دوباره نورى به خود بگيرد و اجازه داده شود تا طلوع كند[٢].

و اين روايات بر فرض كه از نظر سند درست باشد و واقعا رسول خدا ٦ چنين چيزى فرموده باشد، بايد تاويل شود.

و در روضه كافى به سند خود از سلام بن مستنير، از امام ابى جعفر (ع) روايت آورده كه فرمود: خداى عز و جل خورشيد را قبل از ماه، و نور را قبل از ظلمت خلق كرد[٣].

و در مجمع البيان آمده كه عياشى در تفسير خود با ذكر سند از اشعث بن حاتم روايت كرده كه گفت: در خراسان بودم كه حضرت رضا و فضل بن سهل و مامون در مرو در ايوان نزد يكديگر جمع بودند و چون سفره طعام آوردند، حضرت رضا (ع) فرمود: مردى از بنى اسرائيل در مدينه از من سؤالى كرد و آن اين بود كه آيا روز، اول خلق شده يا شب؟ آيا نزد شما در اين باب مطلبى هست؟ مامون و فضل به گفتگو پرداختند، و سرانجام پاسخى نيافتند.

آن گاه فضل به حضرت رضا (ع) عرضه داشت: اصلحك اللَّه خودت جواب را بفرما، امام (ع) فرمود: بله از قرآن بگويم، و يا از نظر رياضيات؟ فضل عرضه داشت: از نظر رياضيات جواب بدهيد، فرمود: اى فضل تو مى‌دانى كه طالع دنيا سرطان است البته در حالى كه كواكب در محل شرف خود قرار داشته باشند، يعنى زحل در ميزان، مشترى در سرطان، مريخ در جدى، خورشيد در حمل، زهره در حوت، عطارد در سنبله، و قمر در ثور قرار داشته باشد، در نتيجه خورشيد در دهم در وسط آسمان قرار مى‌گيرد، و روز قبل از شب مى‌شود.

و اما از نظر قرآن آيه شريفه كه مى‌فرمايد(وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ) روز قبل از شب‌

[١] ( ١ و ٢) الدر المنثور، ج ٥، ص ٢٦٣.

[٢] ( ١ و ٢) الدر المنثور، ج ٥، ص ٢٦٣.

[٣] روضه كافى، ج ٨، ص ١٤٥، ح ١١٦.