ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٥٣ - مراد از عهد خدا با بنى آدم در آيه أ لم أعهد إليكم يا بني آدم أن لا تعبدوا الشيطان

باشيد، ما در تفسير آيه ذر گفتيم: عهد عالم ذر به وجهى عين آن عهدى است كه در دنيا متوجه بشر كرده.

(وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ) اين جمله عطف است به جمله قبلش و ما در سابق در تفسير سوره حمد در ذيل آيه‌(اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ) تفسير صراط مستقيم را بيان كرديم.

(وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً أَ فَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ) كلمه جبل - به كسره جيم و باء و تشديد لام- به معناى جماعت است. و بعضى‌[١] گفته‌اند: به معناى جماعت بسيار است . و بناى آيه شريفه بر توبيخ و عتاب به كفار است كه آيا كسى را اطاعت مى‌كنيد كه قبل از شما جماعتهاى بسيارى را گمراه كرد، آيا نمى‌خواهيد تعقل كنيد؟

(هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ) كلمه كنتم استمرار را مى‌رساند و مى‌فهماند تهديدتان به جهنم يك بار و دو بار نبود، بلكه به زبان انبيا و رسولان (ع) دائما تهديد مى‌شديد، و اولين بارى كه تهديد شديد، همان روزى بود كه به ابليس فرمود:(إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِينَ)[٢].

و در لفظ آيه اشاره هست به اينكه: در روز قيامت جهنم را حاضر مى‌كنند.

(اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ) كلمه صلا به معناى ملازمت و پيروى كردن است. و بعضى‌[٣] گفته‌اند: به معناى تحمل و چشيدن حرارت است. و از جمله‌(بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ) برمى‌آيد كه خطاب آيه به كفار است. پس معلوم مى‌شود، مراد از مجرمين در چند آيه قبل هم همان كفارند.

(الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى‌ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ) يعنى هر يك از دست و پاهايشان شهادت مى‌دهد به آن كارهايى كه به وسيله آن عضو انجام داده‌اند، مثلا دستها به آن گناهانى شهادت مى‌دهد كه صاحب دست به وسيله آن‌

[١] تفسير فخر رازى، ج ٢٦، ص ١٠٠.

[٢] به درستى بندگان من بندگى مرا مى‌كنند و تو تسلط و دسترسى بدانها ندارى، مگر آنهايى كه خودشان پيروى تو كنند، چون خواهان گمراهيند، و به درستى كه جهنم ميعادگاه همه آنهاست. سوره حجر، آيه ٤٢ و ٤٣.

[٣] تفسير فخر رازى، ج ٢٦، ص ١٠١.