ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥٥٨ - مراد از وحى و مقصود از امر آسمانها در جمله و أوحى في كل سماء أمرها

(يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ)[١]،(اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ)[٢]،(وَ لَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرائِقَ وَ ما كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غافِلِينَ)[٣].

از آيه اولى استفاده مى‌شود كه آسمان مبدأ امرى است كه به وجهى از ناحيه خداى تعالى به زمين نازل مى‌شود و آيه دوم دلالت دارد بر اينكه امر از آسمانى به آسمانى ديگر نازل مى‌شود تا به زمين برسد و آيه سوم مى‌فهماند كه آسمانها راههايى هستند براى سلوك امر از ناحيه خداى صاحب عرش و يا آمد و شد ملائكه‌اى كه حامل امر اويند، هم چنان كه آيه‌(تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ)[٤] و آيه‌(فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ)[٥]، نيز تصريح دارند به اينكه امر خدا را ملائكه از آسمان به زمين مى‌آورند.

و اگر مراد از امر ، امر تكوينى خداى تعالى باشد كه عبارت است از كلمه ايجاد، همان طور كه از آيه‌(إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ)[٦] نيز استفاده مى‌شود، در اين صورت اگر آيات را به يكديگر ضميمه كنيم، و اين معنا را افاده مى‌كند كه: منظور از امر الهى كه در زمين اجرا مى‌شود، عبارت است از خلقت و پديد آوردن حوادث كه آن حوادث را ملائكه از ناحيه خداى صاحب عرش حمل نموده و در نازل كردنش طرق آسمان را طى مى‌كنند، تا از يك يك آسمانها عبور داده و به زمين برسانند.

و به طورى كه از آيه شريفه‌(حَتَّى إِذا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ)[٧] استفاده مى‌شود: امر خداى تعالى را ملائكه هر آسمان حمل مى‌كند و به ملائكه آسمان پايين‌تر تحويل مى‌دهد، كه در تفسير سوره سبا پيرامون اين معنا بحث شد. و نيز به طورى كه از آيه شريفه‌(وَ كَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّماواتِ)[٨]، و آيه شريفه‌

[١] خداى تعالى امر را از آسمان تا زمين تدبير مى‌كند، و سپس به سوى آن صعود مى‌نمايد. سوره الم سجده، آيه ٥.

[٢] اللَّه آن كسى است كه هفت آسمان و از زمين نيز مثل آن بيافريد كه امر از بين آنها نازل مى‌شود. سوره طلاق، آيه ١٢.

[٣] با اينكه ما بر بالاى سر شما هفت طريقه خلق كرديم، آن وقت چگونه ما از خلق غافل مى‌شويم. سوره مؤمنون، آيه ١٧.

[٤] ملائكه و روح در آسمانها به اذن پروردگارشان هر امرى را نازل مى‌كنند. سوره قدر، آيه ٤.

[٥] در آن هر امر مقتضى تفصيل داده مى‌شود. سوره دخان، آيه ٤.

[٦] سوره يس، آيه ٨٣.

[٧] سوره سبا، آيه ٢٣.

[٨] چه بسيار فرشتگان كه در آسمانهايند. سوره نجم، آيه ٢٦.