و اما ايامى كه در اين آيات براى خلقت آسمانها و زمين آمده، چهار روز است دو روز براى خلقت زمين، و دو روز براى به پا داشتن آسمانهاى هفتگانه، بعد از آنكه دود بود، و اما ايامى كه در آن اقوات درست شده ايام تقدير اقوات است، نه خلقت آنها، و آنچه كه در كلام خداى تعالى مكرر آمده اين است كه خداى تعالى آسمانها و زمين را در شش روز آفريده، نه مجموع خلق و تقدير را. پس حق اين است كه ظرف مزبور تنها قيد براى جمله اخير است و ديگر نه حذفى لازم مى‌آيد، و نه تقديرى، و مراد بيان تقدير ارزاق زمين در چهار فصل سال است.

[مقصود از سؤال در:(سَواءً لِلسَّائِلِينَ) استعداد ذاتى و احتياج طبيعى نباتات و حيوانات و انسان است‌]

(سَواءً لِلسَّائِلِينَ)- كلمه سواء مفعول مطلق است براى فعلى تقديرى، و معنايش اين است كه: اقوات تقدير شده فراهم شد، فراهم شدنى مخصوص، براى محتاجان. ممكن هم هست حال باشد از اقوات و معنايش اين باشد كه: خدا اقوات را تقدير كرد، در حالى كه براى محتاجان يكسان و برابر بود، به طورى كه همه از آن استفاده كنند، نه زياد بيايد و نه كم.

و منظور از سائلين انواع نباتات و حيوانات و انسان است كه همه در بقاى خود محتاج به ارزاقند و به اعتبار اين احتياج ذاتى آنان را سائل- درخواست كننده خواند، چون با زبان حال از پروردگار خود رزق مى‌خواهند.

آرى هر چند ظاهر اين دو آيه شريفه اين است كه تنها در باره صاحبان عقل سخن مى‌گويد و ليكن از آن دو و مخصوصا از آيه دومى برمى‌آيد كه مراد از سؤال- همان طور كه گفتيم- احتياج و استعداد است. و بنا بر اين كه چنين باشد، آيه عموميت خواهد داشت و شامل نبات هم مى‌شود و اگر ضمير صاحبان عقل را آورده، از باب غلبه دادن جانب آنان است.

هم چنان كه آيه:(يَسْئَلُهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ)[١] و آيه‌(وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ)[٢] نيز دلالت دارد بر اينكه منظور از اين درخواست، درخواست زبانى نيست، بلكه درخواست طبيعت و ذات آنهاست [٣].

[١] همه آنان كه در آسمانها و زمين هستند از او درخواست دارند. سوره رحمان، آيه ٢٩.

[٢] هر چه را كه درخواست كنيد به شما داده. سوره ابراهيم، آيه ٣٤.

[٣] چون مى‌بينيم كه كفار مانند سايرين مصداق جمله مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ هستند، با اينكه به زبان از خدا سؤال و درخواست نمى‌كنند. پس معلوم مى‌شود منظور از اين سؤال، درخواست ذاتى محتاجان است.( مترجم).