ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥١٠ - توضيحى در باره وعده خدا به استجابت دعا و معنى و وجه اينكه خزنه جهنم در جواب التماس دعاى دوزخيان مىگويند فادعوا و ما دعاء الكافرين إلا في ضلال

يكى از حرفهايى كه مفسرين‌[١] در اين آيه زده‌اند، اين است كه: ضمير در جمله يتحاجون به مطلق كفار دوزخى برمى‌گردد. و اين همانطور كه توجه فرموديد احتمالى است بعيد. بعضى‌[٢] ديگر گفته‌اند: به قريش برمى‌گردد، اين احتمال از آن هم بعيدتر است.

[توضيحى در باره وعده خدا به استجابت دعا و معنى و وجه اينكه خزنه جهنم در جواب التماس دعاى دوزخيان مى‌گويند:(فَادْعُوا وَ ما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلالٍ)]

(وَ قالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْماً مِنَ الْعَذابِ) اين آيه شريفه حكايت گفتگوى دوزخيان- كه آل فرعون هم جزو ايشانند- با خازنان جهنم است، كه خداى سبحان آن را دنبال داستان آل فرعون آورده. و اگر دوزخيان از خازنان جهنم التماس دعا مى‌كنند، چون از استجابت دعاى خود مايوسند.

و مراد از(يَوْماً مِنَ الْعَذابِ) يك روز از روزهاى دنيا نيست، بلكه يك روز از روزهاى عالم خودشان است كه در نتيجه معنايش اين مى‌شود: از خدا بخواهيد پاره‌اى از عذاب جهنم را بر ما تخفيف دهد.

(قالُوا أَ وَ لَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا بَلى‌ قالُوا فَادْعُوا وَ ما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلالٍ) خازنان دوزخ در پاسخشان مى‌گويند: مگر پيامبران خدا با بينات و براهين و معجزات به سوى شما نيامدند؟ در جواب مى‌گويند: چرا، آمدند. و همين خود اعترافى است از ايشان به اينكه به انبيا كفر ورزيدند، در عين اينكه به حقانيت آنان علم داشتند و اين خود كفر به مساله نبوت است و به همين جهت خازنان دوزخ ديگر در باره درخواست آنان چيزى نگفتند كه ما دعا مى‌كنيم يا نمى‌كنيم، بلكه گفتند: خودتان دعا كنيد و در ضمن متوجهشان كردند كه دعايشان مستجاب نيست.

و معناى اينكه گفتند:(وَ ما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلالٍ)، اين است كه دعاى كفار در جو و شرايطى است كه ضلالت و بى‌فايدگى از هر سو حكمفرما است، در نتيجه چنين دعايى به هدف اجابت نمى‌رسد. و اين جمله تتمه كلام خازنان دوزخ است، البته اين چيزى است كه از سياق استفاده مى‌شود و گرنه احتمال بعيدى هست كه جزو كلام خداى تعالى باشد.

و اين جمله چه از خازنان دوزخ باشد و چه از خداى متعال، معناى تعليل را مى‌دهد و حاصل معنايش اين است كه: خود شما دعا كنيد، ولى دعاى شما مستجاب نمى‌شود، چون كافريد و دعاى كافر مستجاب شدنى نيست.

[١] ( ١ و ٢) روح المعانى، ج ٢٤، ص ٧٤.

[٢] ( ١ و ٢) روح المعانى، ج ٢٤، ص ٧٤.