است . غرائز بشر بسی دیوانه‌تر از سابق گشته است و علم و فن ابزار و آلت کاری‌ئی شده در دست این غرائز ، فرشته علم در خدمت دیو شهوت قرار گرفته ، دانشمندان و عساکر علم خادمان سیاستمداران و عساکر جاه طلبی و مدعیان " « انا ربکم الاعلی »" گشته‌اند ! ؟ گمان نمی‌کنم بتوان کوچکترین تردیدی در این مطلب روا داشت که‌ پیشرفتهای علمی کوچک ترین تأثیری روی غرائز بشر نکرده است بر عکس بشر را مغرورتر و غرائز حیوانی او را افروخته‌تر کرده است . و بهمین جهت خود علم و فن امروز بصورت بزرگترین دشمن بشر در آمده است ، یعنی همین چیزی‌ که بزرگ ترین دوست بشر است بزرگ‌ترین دشمن بشر شده است . چرا ؟ علم چراغ است ، روشنائی است . استفاده از آن بستگی دارد که بشر این‌ چراغ را در چه مواردی و برای چه هدفی بکار ببرد . بقول سنائی برای مطالعه‌ یک کتاب از آن استفاده کند و یا برای دزدیدن یک کالا در شب تاریک ، و

" چو دزدی با چراغ آید گزیده‌تر برد کالا " .

بشر علم را همچون ابزاری برای هدفهای خویش استفاده می‌کند . اما هدف‌ بشر چیست و چه باید باشد ؟ علم دیگر قادر نیست هدف‌های بشر را عوض کند ، ارزشها را در نظرش تغییر دهد ، مقیاس‌های او را انسانی و عمومی بکند . آن دیگر کار دین است ، کار قوه‌ای است که کارش تسلط بر غرائز و تمایلات‌ حیوانی و تحریک غرائز عالی و انسانی او است . علم همه چیز را تحت تسلط خویش قرار می‌دهد مگر انسان و غرائز او را . انسان علم را در اختیار می‌گیرد و در هر جهت که