کنیم و بگذریم .
مسائل رهبری با روان بشر سروکار دارد ، جلب همکاری روانها و بحرکت در آوردن آنها بسوی هدفی مقدس و عالی مهارت و ظرافت فوق العاده می‌خواهد ، کار هر کس نیست ، امروز پس از پیشرفتهای حیرت‌انگیز روانشناسی و جامعه‌شناسی و بالاخره انسان شناسی هنگامیکه سیره رهبری اولیاء خدا را مطالعه می‌کنیم می‌بینیم بر دقیقترین ملاحظات روانی و بر اصول دقیق علمی‌ رهبری منطبق است ، و باین ترتیب بود که می‌توانستند تا اعماق دلهای مردم‌ نفوذ کنند . مردم آنچه داشتند در طبق اخلاص می‌گذاشتند . حال شرایط رهبری‌ چیست ؟ داستان مفصلی است که متأسفانه فرصت نیست .
در اواخر عرایضم برای آنکه ایام بعثت رسول اکرم است و امشب شب‌ ولادت امام حسین ( ع ) است دو سه مثال از سیره پیغمبر اکرم و از حسین بن‌ علی ( ع ) برای نمونه عرض می‌کنم که چگونه می‌شود مردی یتیم که در ابتداء حتی فامیل خود او با وی مخالفند بجائی می‌رسد و طوری در قلبها نفوذ می‌کند که ابوسفیان متمدن و لااقل آشنا با تمدنهای زمان [١] در داستان فتح مکه‌ ، وقتی از نزدیک رهبری پیغمبر اکرم را دید گفت : به خدا قسم من هم قیصر روم و در بار قیصر روم و هم

[١] وقتی که می‌گویند عرب جاهلی فکر نکنید که تمام اعراب این چنین‌ بودند . افرادی نظیر ابوسفیان با تمدن زمان خودشان حداکثر آشنائی را داشتند . ثروتمندان و اشرافی بودند که بدو مرکز تمدن بزرگ آن وقت جهان‌ ، روم و ایران مسافرت بسیار کرده بودند .