نمی‌کنند و نمیشناسند بطریق اولی نمی‌توانند آینده را پیش بینی کنند و تحت ضبط و کنترل خود در آورند . آنچه تاکنون گفتیم علائم منفی بی رشدیها بود ، یعنی بیخبریها ، بی‌ تفاوتیها ، بی اطلاعی از شرائط زمان ، پیش بینی نکردنها ، جز جلو پای خود ندیدنها و امثال اینها . این " بی " ها هر کدام به نوبه خود نشان‌ بی‌رشدی است .

علائم مثبت بی‌رشدی

حالا چند نمونه هم از علائم مثبت بی رشدی بگوئیم . شاید در میان ما " با " ها کمتر از " بی " ها و حرکتها کمتر از سکونها نشان بی رشدی‌ نباشد . در اینجا ناچاریم خیلی بطور اشاره بگوئیم و بگذریم :

انتشارات و مطبوعات

الف - انتشارات و مطبوعات هر مردمی نمایانگر سطح رشد آنها است . یک نگاهی با آثار منتشره ما به نام اسلام و دین و مذهب می‌تواند سطح‌ رشد جامعه ما را بفهماند . دو مقایسه در اینجا لازم است ، یکی مقایسه‌ میان مطبوعات دینی و اسلامی زمان حاضر ما با آثار و کتب قرون اولیه‌ اسلامیه خودمان . اگر کتابهای این زمان خودمان را با کتاب‌های هزار سال‌ پیش خودمان مقایسه کنیم موجب شرمندگی خواهد بود . فرنگیها می‌گویند اگر بکتابهای غربی می -