رشد انسان از نظر گذشته و ماضی همان است که قبلا اشاره شد ، یعنی آگاهی‌ به سرگذشت و تاریخ خود و بهره برداری از امکانات تاریخی . اما از نظر آینده و مستقبل عبارت است از قدرت پیش بینی آینده ، یعنی حوادث‌ آینده را پیش بینی کردن و پیشاپیش آنها را تحت ضبط و کنترل در آوردن ، و بعبارت دیگر بر زمان سوار شدن و هدایت و رهبری زمان را بر اساس‌ قوانین و سننی که بر زمان و تاریخ حاکم است بر عهده گرفتن . نمونه‌اش را کم و بیش در میان بعضی ملل پیشرفته می‌بینیم که چگونه‌ حوادث را پیش بینی می‌کنند و پیشاپیش باستقبال حوادث میروند و حتی‌ الامکان حوادث را تحت ضبط و کنترل خود قرار میدهند . باستقبال آینده رفتن و آنرا تحت کنترل در آوردن که علامت رشد اجتماعی‌ است ، فرع بر اینست که انسان آینده را پیش بینی کند البته پیش بینی‌ علمی یعنی بر اساس قوانین علمی ، نه پیش بینی از قبیل پیش بینی های‌ غیب گویان که همه ساله از فروردین عده‌ای حوادث سال آینده را پیشگوئی‌ می‌کنند و صرفا یک سرگرمی است واحدی هم آخر سال حساب نمیکند که این‌ مهملات چه از آب در آمد . پیش بینی علمی آینده فرع و شناخت عوامل زمان‌ حال است . بعبارت دیگر فرع شناخت مقتضیات زمان است ، پس پیش بینی‌