به نهایت رسد فرج طلوع می‌کند . اگر گفته‌اند " پایان شب سیه سفیدی است‌ " و امثال اینها ، همه حکایت می‌کند از نوعی تجارب که بشر در گردش‌ عالم داشته است و همه حکایت می‌کند از اینکه گردش عالم بر خلاف نظر مادی مذهبان گزاف و بیهوده نیست .

مهدویت در اسلام

مسئله مهدویت در اسلام و بالاخص در تشیع یک فلسفه بزرگ است ، اعتقاد به ظهور منجی است ، نه در شعاع زندگی یک قوم و یک ملت و یا یک منطقه‌ و یا یک نژاد بلکه در شعاع زندگی بشریت . مربوط به این نیست که یک‌ منجی بیاید ، و مثلا شیعه را یا ایران را یا آسیا را یا مسلمانان جهان را نجات دهد ، مربوط به این است که یک منجی و مصلح ظهور کند و تمام اوضاع‌ زندگی بشر را در عالم دگرگون کند و در جهت صلاح و سعادت بشر تغییر بدهد. ممکن است افرادی خیال کنند که دلیلی ندارد در عصر علم و دانش ، در عصری که بشر زمین را در زیر پای خود کوچک می‌بیند و آهنگ تسخیر آسمانها را دارد تصور کنیم که خطری بشریت را تهدید می‌کند و بشریت نیازی به چنین‌ مدد غیبی دارد . بشریت روز بروز مستقلتر و بالغتر و کاملتر می‌شود و طبعا نیازمندیش بکمک‌ها و مددهای غیبی ( بفرض قبول آنها ) کمتر می‌گردد . عقل‌ و علم تدریجا این خلأها و نیازها را پر می‌کند و از میان می‌برد . خطر ، آن‌ زمان بشریت را تهدید می‌کرد که