ولى اين وضع ديرى نپاييد و با پيشرفت علوم تجربى و خاموش شدن طوفان احساسات، ضربت‌هاى شديدى از اطراف به پايه‌هاى چهارگانه آن (قانون تنازع بقا، انتخاب طبيعى، سازش با محيط، وراثت) وارد آمد.

از جمله اينكه عده‌اى از دانشمندان پس از آزمايش‌هاى زياد ثابت كردند مسأله موروثى بودن صفات اكتسابى كه از پايه‌هاى مهم اين نظريه است، اساس درستى ندارد.

زيرا صفات اكتسابى از هفت راه ممكن است پيدا شود:

١- در اثر قطع بعضى از اعضا.

٢- در اثر وضع محيط.

٣- در اثر استعمال يا عدم استعمال عضو.

٤- در اثر تعليم و تربيت.

٥- در اثر بعضى از بيمارى‌ها.

٦- در اثر نور و حرارت و امثال آن.

٧- در اثر مصونيت بدن در مقابل بعضى از امراض.

ولى تجربه نشان مى‌دهد كه هيچ يك از اين صفات موروثى نمى‌شود و به نسل‌هاى بعد انتقال پيدا نمى‌كند مثلًا در موضوع قطع بعضى از اعضا آزمايش‌هايى به عمل آمد به اين قرار:

يك دسته موش را در طى ٢٢ نسل متوالى كه تعداد مجموع آنها بالغ بر ١٥٩٢ عدد مى‌شود مورد آزمايش قرار دادند، و دمهايشان را قطع كردند ولى در هر مرتبه نوزادان با دم‌هاى كاملًا طبيعى متولد شدند. از اين واضح‌تر اينكه پرده مخصوص بكارت دختران با آنكه صدها هزار سال است بر اثر ازدواج از بين مى‌رود باز اين حالت موروثى نشده و به نسل‌هاى بعد انتقال پيدا نمى‌كند.

همچنين در مورد تغييراتى كه در اثر وضع محيط حاصل مى‌شود آزمايش‌هايى كردند كه نتيجه آن بطور كلى منفى بود مثلًا «سومنر» اين آزمايش را در سال ١٩١٥ درباره عده‌اى از موش‌ها به عمل آورد: دسته‌اى از آنها را در اطاق گرمى به حرارت ٢١ درجه و دسته ديگر را در اطاق سردى به حرارت صفر تا چهار درجه براى مدت شش ماه پرورش داد و ملاحظه كرد كه روى همرفته نمو اعضاى بدن موش‌هاى ساكن اطاق گرم بيشتر از ساكنين اطاق سرد است و مخصوصاً اين تفاوت در دم‌هاى آنها تا حدود ١٢ تا ٣٠ درصد طول دم مى‌رسيد ولى پس از آنكه نوزادان دو دسته را در حرارت معمولى پرورش داد وضع دم‌هاى آنها كاملًا مشابه و مساوى بود فهميد كه تغييرات حاصله از وضع محيط موروثى نمى‌گردد.

در مورد اصل سوم‌ از اصول داروينيسم يعنى (سازش با محيط) نيز آزمايش‌ها و مطالعاتى به عمل آوردند كه نتيجه آن نيز منفى بود از جمله اينكه يكى از دانشمندان بنام (پن) ٦٩ نسل متوالى مگس سركه را در محيط