«متافزيسين‌ها مدت‌ها بود دل خود را به نظم مخصوص و قوانين ثابتى كه در جهان هستى مشاهده مى‌شد، خوش كرده بودند و آنها را دليل علم و قدرت مبدأ عالم مى‌دانستند، ولى نخواسته يا نتوانسته بودند عيب و هنر را هر دو ببينند، و بى‌نظمى‌ها و خلافكارى‌هاى طبيعت را نيز بنگرند، ولى متفكّرين مادى (دقت كنيد) به كمك علوم مثبت تار و پود اين كژانديشى‌ها را در هم ريخته و ثابت كردند كه كارهاى طبيعت آن طور كه فلاسفه الهى وا نمود مى‌كنند نيست و نمونه‌هايى از خلافكارى‌ها در طبيعت ديده مى‌شود كه عدم دخالت «فكر و شعور» و عدم وجود «قصد و هدف» را در ساختمان جهان ماده تأييد مى‌كند.

مثلًا (باز هم دقت كنيد) با اينكه انسان ظاهراً هيچ احتياجى به حركت دادن لاله گوش ندارد، در عين حال عضلات محركه ضعيفى به گوش‌هاى او مربوط است، به طورى كه بعضى از افراد، به وسيله تمرين و ممارست مى‌توانند گوش‌هاى خود را بوسيله آن حركت دهند يا اين كه مردها اساساً احتياجى به پستان ندارند ولى دو پستان كوچك روى سينه‌هاى آنها ديده مى‌شود، بعضى از حيوانات زيرزمينى و آنهايى كه در غارهاى تاريك زندگى مى‌كنند داراى چشم‌هاى نابينايى هستند كه قطعاً در وضع زندگى آنان تأثيرى ندارد.

اينها دلايل روشنى بر بطلان عقيده فلاسفه الهى است!

محمود (با تبسم و خونسردى)- همه‌اش همين است؟ اينها را كه مكرر ديده‌ام!

نادر- يعنى جوابى هم براى آن در نظر گرفته‌ايد يا فقط ديده‌ايد؟!

حاج آقا- (با لحن عصبانى) آقا جان تو نمى‌خواهى قبول مكن هفتاد سال ... اصلًا تو هم مادى محض باش ...

يك مادى زيادتر و يك مسلمان كمتر!- عجب! ...

... محمود-: چرا عصبانى مى‌شويد؟! ... عرض كردم اينها بحث‌هاى علمى است، اينها اشكالاتى است كه مادى‌ها بر فلاسفه الهى گرفته‌اند منظور نادر پيدا كردن پاسخ اين اعتراضات است، من هم بارها در كتاب‌هاى آنها ديده‌ام كه مى‌گويند در بدن بعضى از حيوانات اعضاى زائده‌اى ديده مى‌شود كه به هيچ وجه مورد استفاده آنها قرار نمى‌گيرد اگر قصد و اراده‌اى در كار است پس وجود اين قبيل اعضا چه معنايى دارد؟! ... آن‌گاه رو به طرف نادر كرده گفت: مى‌خواهم سؤالى از شما بكنم ... اجازه مى‌فرماييد؟

«نادر»- از من؟ ... بفرماييد ...

محمود- اگر كتابچه كوچكى بدست شما بدهند كه در آن يك رشته مطالب پر مغز و چند داستان شيرين و