فيلسوف نماها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٦ - اين دستگاه بينايى!
عادى كه ترشح اشك زياد است اشكها به صورت قطراتى از چشم خارج شده و بر روى گونهها جريان پيدا مىكند.
در لبه پلكها يك رديف موهاى منظم به نام «مژه» قرار دارد كه از داخل شدن گرد و غبار جلوگيرى مىكند، و از شدت نورهاى قوى مىكاهد، در پشت سر آن يك رديف غدههاى مولّد چربى وجود دارد كه با ترشح ماده روغنى مخصوصى، لبه پلكها را دائماً چرب نگاه مىدارد.
«كره چشم» داراى طبقات مختلفى است كه هر كدام نام و وظيفه ثابت و مشخصى دارد:
١- «صلبيه» و آن پوسته سخت سفيد رنگى است به كلفتى يك ميلىمتر كه از هر طرف كره چشم را احاطه كرده و وظيفه آن محافظت تمام كره چشم است، در قسمت جلو تحدُّب آن بيشتر و قسمت مرئى چشم را «قرنيه» نام دارد، تشكيل مىدهد.
٢- طبقه نازك گوشتى است كه مملو از عروق و رگهاست و بىشباهت به پرده بچه دان نيست به همين جهت آن را «مشيميه» مىنامند.
وظيفه آن تأمين غذاى چشم، و تعديل حرارت آن است، و اين وظيفه بزرگ را با عروق و رگهاى فراوانى كه در اختيار دارد انجام مىدهد.
قسمت جلو اين پرده تغيير شكل داده سياهى چشم را تشكيل مىدهد كه گاهى به رنگ آبى يا سبز نيز بيرون مىآيد.
اين قسمت در اثر شباهتى كه به قسمت فوقانى دانه انگور دارد «عنبيه» ناميده مىشود و عمل آن جمعآورى ارتعاشات نورانى و باز و بسته كردن مردمك است.
«مردمك» چشم همان سوراخى است كه در وسط «عنبيه» قرار دارد و در پشت آن «تاريك خانه» چشم قرار گرفته و به همين علت سياه به نظر مىرسد، وسعت دهانه اين سوراخ، در مقابل تغيير نور به آسانى كم و زياد مىشود، هر اندازه نور زيادتر باشد تنگتر، و به عكس هر گاه نور كم باشد وسيعتر مىگردد، درنتيجه امواج نور را به ميزان ثابتى وارد تاريك خانه چشم مىكند.
٣- «شكبيه» كه در اثر شباهت آن به پنجره به اين نام ناميده مىشود، اين طبقه در قسمت عقب، پرده چشم را كه مهمترين عضو دستگاه بينايى است تشكيل مىدهد.
شبكيه يك پرده عصبى است كه به وسيله اعصاب باصره به مغز مربوط مىشود و در آن دو قسمت مشخص وجود دارد يكى نقطه سفيد رنگى بنام «پاپى» كه مركز عصب بينايى و رگهاست و ديگر نقطه زردرنگ بيضى شكلى است به نام «لكه زرد» كه عامل حقيقى ديدن و بينايى مىباشد، تصوير اشيا ابتدا روى آن منعكس شده، سپس از آنجا به مغز انتقال پيدا مىكند و كوچكترين خللى در آن، با كورى توأم است؟
٤- در ميان طبقه اوّل و دوم چشم (يعنى ما بين قرنيه و عنبيه) محوطهاى است به عرض سه تا چهار ميلى متر كه از مايه شفاف و زلالى مملو شده و به همين جهت آن را «زلاليه» مىنامند و وظيفه آن اين است كه طبق قانون «انكسار نور در مايعات» اشعههاى نورانى را شكست داده و براى منعكس ساختن بر روى شبكيه