فيلسوف نماها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٧ - اين دستگاه بينايى!
آماده مىكند!
٥- در پشت پرده دوم (يعنى عنبيه) جسم جامد شفافى شبيه به ذره بينهاى معمولى به كلفتى سه چهار ميلى متر قرار دارد كه آن را «جليديه» مىگويند، جليديه در قسمت مركزى محكم و اطراف آن نرم و قابل ارتجاع است و بوسيله عضلاتى كه از هر طرف آن را گرفته است مىتواند تغيير شكل دهد، عمل «جليديه» در چشم همان عمل عدسى در دوربينهاى عكاسى است، يعنى تصويرهاى مختلف را مطابق قانون «انعكاس نور در عدسىهاى محدب الطرفين» روى لكه زرد كه سابقاً به آن اشاره شد، منعكس مىسازد.
٦- در عقب «جليديه» تاريك خانه چشم قرار دارد، و تمام فضاى آن از يك مايه ژلاتينى شفاف شبيه به شيشه گداخته پر شده است و لذا اين مايع را «زجاجيه» مىنامند و پوسته شفافى آن را از هر طرف محافظت مىكند، كار اين مايع نيز انكسار نور و تطبيق تصويرهاى اجسام بر روى شبكيه و لكه زرد است.
قابل توجه اينجاست كه عكاسها معمولًا براى عكس بردارى مدتى زحمت كشيده، و دوربينها را از اين طرف و آن طرف و جلو و عقب مىبرند، تا بتوانند تصويرها را درست روى فيلم منعكس كرده و يك عكس بردارند، ولى انسان به آسانى مىتواند به وسيله «چشم» خود، در يك دقيقه صدها عكس از دور و نزديك، وجلو و عقب، و كوچك و بزرگ تهيه كرده و به مغز تحويل دهد.
علت اين سرعت عمل و آسانى تهيه تصويرها به وسيله چشم دو چيز است:
نخست عضلات محرك چشم است كه آن عبارت از شش نوار عضلاتى است كه كره چشم را با تمام وسايل و ابزار آن، به طرف بالا، پايين، چپ، راست، داخل و خارج مىگرداند، و با اجسامى كه در هر طرف قرار دارد، روبهرو مىكند، بدون اينكه محتاج به حركت سر و يا تمام بدن بوده باشد.
دوم عضلات تطبيق است، آنها عضلاتى هستند كه در اطراف عدسى چشم قرار دارند، و با انبساط و انقباض خود وضع عدسى چشم را تغيير داده و مقدار انحنا و تحدب آن را كم و زياد مىكنند در نتيجه يك عدسى كار صدها عدسى مختلف را انجام مىدهد و با نقاط دور و نزديك تطبيق مىنمايد، اين عمل به اندازهاى به سرعت انجام مىگيرد كه براى انسان قابل احساس نيست، هنگام پيرى و يا علل ديگر، در اثر تصلب و سخت شدن عضلات مزبور، قدرت تحدب عدسى چشم كم شده و در نتيجه براى ديدن اشياى نزديك درست ميزان نمىشود، در اين موقع چشم حالت «دوربينى» را به خود مىگيرد كه براى رفع عيب آن بايد از عينكهاى محدب (ذرهبين) استفاده كرد.
به عكس، در بعضى از افراد مخصوصاً جوانها به واسطه ضعف عضلات مزبور تحدب عدسى از مقدار عادى زيادتر مىشود، درنتيجه تصور اشياى دوردست، روى شبكيه قرار نمىگيرد و مرض «ميوپ» يعنى «نزديكبينى» را توليد مىكند كه معمولًا براى رفع اثر آن، عينكهاى «مقعر الطرفين» يعنى «دو كاو» را بكار مىبرند.
موضوع شگفتآورى كه مدت هاست افكار دانشمندان را به خود متوجه ساخته اين است كه قاعدتاً بايد تصوير اشيا هميشه به صورت معكوس روى شبكيه قرار گيرد زيرا اين از خواص عدسىهاى محدب